KAYNAKLAR

AHMAD, Feroz, İttihatçılıktan Kemalizme, İstanbul 1996

AKŞİN, Sina, İstanbul Hükümetleri ve Millî Mücadele, İstanbul 1992

AKYÜZ, Yahya, Türk Kurtuluş Savaşı ve Fransız Kamuoyu 1919-1922, Ankara 1988

Arşiv Belgelerine Göre Kafkaslar'da ve Anadolu'da Ermeni Mezalimi, c. I. II, III, IV, Ankara 1995-1998, Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı Yayınları.

Ati

BAYUR, Yusuf Hikmet, Türk İnkılabı Tarihi, c.I, ks. I, Ankara 1991, c. II, ks. I, III, Ankara 1991, c. III. ks. III, Ankara 1991

Belgelerle Ermeni Sorunu, Ankara 1992, Genelkurmay Askeri Tarih ve Stratejik Etüt Başkanlığı Askeri Tarih Yayınları

BİLGE, Nejdet, "Sicil Kaydı Işığında Boğazlıyan Kaymakamı Mehmed Kemal Bey'in Hayatı, Tarih İncelemeleri Dergisi V, İzmir 1990

Cenin

ÇAY, Abdulhalûk "Millî Mücadelede Gaziantep", Şahinbey Semineri Bildiri Kitabı, Ankara 1988

ÇELİK, Kemal, Millî Mücadele'de Adana ve Havalisi (1918-1922), İstanbul 1993, Basılmamış Doktora Tezi

DEMİREL, Muammer, Birinci Dünya Harbinde Erzurum ve Çevresinde Ermeni Hareketleri, İstanbul 1993, Basılmamış Doktora Tezi

ENER, Kasım, Çukurova Kurtuluş Savaşı'nda Adana Cephesi, Ankara 1996

GENCER, Ali İhsan, İhtilalci Ermenilerin “Kaza İhtilal Teşkilatı” Talimatnamesi, Tarih Enstitüsü Dergisi, sayı: XIII, İstanbul 1987

GÖKBİLGİN, Tayyib, Millî Mücadele Başlarken, c.I, Ankara 1959, c.II, Ankara 1965, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları

GÜRÜN, Kamuran, Ermeni Dosyası, İstanbul 1983

HELMREICH, Paul C., Sevr Entrikaları, Çev. Şerif Erol, İstanbul 1996

İkdam

İLTER, Erdal, Türkiye'de Sosyalist Ermeniler ve Silahlanma Faaliyetleri (1890-1923), İstanbul 1995

İttihat-Terakki'nin Sorgulanması ve Yargılanması (1918-1919), Yay. Haz. Osman Selim Kocahanoğlu, İstanbul 1988

KANSU, Aykut, 1908 Devrimi, İstanbul 1995, İletişim Yayınları

KASALAK, Kadir, Millî Mücadele'de Manda ve Himaye Meselesi, Ankara 1993

KOCATÜRK, Utkan, Kaynakçalı Atatürk Günlüğü, Ankara 1992

KURAT, Akdes Nimet, Türkiye ve Rusya, Ankara 1990

KÜÇÜK, Cevdet, Osmanlı Diplomasisinde Ermeni Meselesinin Ortaya Çıkışı (1878-1897), İstanbul 1984

MAYEVSKİ, Van ve Bitlis Vilayetleri Askeri İstatistiği, İstanbul 1330

MEHMETEFENDİOĞLU, Ahmet, Sürgünden İntihara Dr. Reşit. Reflid; Bey'in Hatıraları, İzmir 1992

OREL, Şinasi-YUCA, Süreyya, Ermenilerce Talat Paşa'ya Atfedilen Telgrafların Gerçek Yüzü, Ankara 1983

Osmanlı Belgelerinde Ermeniler(Katalog), Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı,

Osmanlı Belgelerinde Ermeniler (Anonim)(1915-1920), Ankara 1994, Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı Yayınları.

ÖKE, Mim Kemal, Ermeni Sorunu, İstanbul 1996

ÖZEL, Sabahattin, Millî Mücadele’de Trabzon, Ankara 1991

ÖZTOPRAK, İzzet, Türk ve Batı Kamuoyunda Millî Mücadele, Ankara 1989, TTK Basımevi

Sabah

Senin

Servet-i Fünun

SONYEL, Salahi R., İngiliz Gizli Belgelerine Göre Adana'da Vuku Bulan Türk-Ermeni Olayları, Ankara 1988

SONYEL, Salahi R., Tehcir ve "Kırımlar" Konusunda, Ermeni Propagandası, Hristiyanlık Dünyasını Nasıl Aldattı, Belleten, c. XLI, sayı: 161, Ankara 1977

SONYEL, Salahi R., Türk Kurtuluş Savaşı ve Dış Politika I, Ankara 1987, Türk Kurtuluş Savaşı ve Dış Politika II, Ankara 1991, TTK. Basımevi

SOYSAL, İsmail Türkiye'nin Siyasal Andlaşmaları (1920-1945), Ankara 1983

Söz

ŞİMŞİR, Bilal, Brıtısh Documents On Ottaman Armenians, volume 2, Ankara 1989

ŞİMŞİR, Bilal, Osmanlı Ermenileri, (Türkçesi: Şinasi Orel), Ankara 1986

Tanin

TANSEL, Selahattin, Mondros'tan Mudanya'ya Kadar, c.I,II, III, IV, Ankara 1991, Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları

Tasvir-i Efkar (Tevhid-i Efkar, Yeni Tasvir-i Efkar)

TUNAYA, Tarık Zafer, Türkiye'de Siyasal Partiler, c. 3, İstanbul 1989

Türk İstiklal Harbi Doğu Cephesi 1919-1921, c. III, Ankara 1965

Türk İstiklal Harbi Güney Cephesi , IV. cilt, Ankara 1966

UÇAROL, Rıfat, Siyasi Tarih, İstanbul 1985

URAS, Esat, Tarihte Ermeniler ve Ermeni Meselesi, İstanbul 1987

Vakit(Muvakkit)

YAVUZ, Bige, Kurtuluş Savaşı Döneminde Türk-Fransız İlişkileri 1919-1922, Ankara 1994

YILDIRIM, Hüsamettin, Rus-Türk-Ermeni Münasebetleri (1914-1918), Ankara 1990

1920/12/23- General Osebyan'ın emriyle Ermenilerin Haramivartan nahiyesine bağlı sekiz köyde yaptıkları mezâlim ve katliâm neticesi yirmi beşi kadın, onu çocuk olmak üzere yüz otuz sekiz kişinin feci şekilde katledildiği; üç bin yedi yüz elli sığır, dört bin beş yüz elli koyun ve yüz kırk dokuz atın gasbedildiği. BOA. HR. SYS. 2878/75

1920/12/2-3- Anadolu ile Ermenistan arasındaki barış antlaşmasının Aralık'ın 2'si ile 3'ü arasında gece yarısında Gümrü'de imza edilmesi. Barışın imzalanması üzerine Hariciye Komiseri Muhtar Bey'in, Büyük Millet Meclisi'ne de barış şartlarıyla ilgili izahat vermesi. TİHDC, s. 308

1920/12/24- Gümrü Barışı’nın imzalanması üzerine Hariciye Komiseri Muhtar Bey’in, Büyük Millet Meclisi'ne barış şartlarıyla ilgili izahat vermesi. Vakit

1920/12/27- 1918-1920 seneleri arasında Nahcivan'ın Şeril ve Saderek mıntıkalarında Ermeniler tarafından 56 köyde yapılan katliam ve yağmada; 428 kişi katl, 2.286 hâne yakılıp, 7.178 kişinin evsiz kaldığı, 6.740 kişinin açlık, çıplaklık ve hastalıktan ölüp, 24 kadına tecâvüz edildiği, Dereilyas mıntıkasında ise 54 köyde Ermenilerin uyguladığı soykırımda 57.240 kişinin katledilip, 9.735 hânenin yakılmış olduğunu gösteren liste halindeki raporlar. BOA. HR. SYS. 2878/76

1921

1921/01/03- “Kafkasya Ahvâli” başlıklı yazı. Vakit

1921/01/03- Kars'a bağlı Zaruşad ve civarındaki elli beş köyde Ermenilerce gerçekleştirilen katliâmda bin yirmi altı Müslümanın öldürüldüğü. BOA. HR. SYS. 2878/57

1921/01/06- “Morgentau Geliyor” başlıklı yazı. Vakit

1921/01/13- Ermeniler tarafından Erivan mıntıkasındaki Müslümanlara yeniden mezâlim uygulanmaya başlanmış olup Zengibasar mıntıkasındaki Şulludemirci, Aşağıbahtılı, Hacıilyas, Tomuzyiyen, Şullumihmandar, Yukarıbahtılı köylerinde ahâliden birçok kişinin öldürüldüğü, hemen bütün evlerin ve camilerin tahrip edildiği, halkın nakit paralarının zorla alınıp, eşyalarının yağmalandığı, kadınlara tecâvüz edildiği ve zulme uğrayanların Osmanlı Hükümeti'nden yardım istediği. BOA. HR. SYS. 2878/77

1921/01/13- “Ermenistan'a Yeni Nota” başlıklı yazı. Vakit

1921/01/14- “Adana Ahvâli” başlıklı yazı. Vakit

1921/01/15- “Ayıntab'ın Muhasarası” başlıklı yazı. Vakit

1921/01/16- “Ermenistan'ın Yeni Ordusu” başlıklı yazı. Vakit

1921/01/27- “Ermenistan Ahvâli Gittikçe Karışıyor” başlıklı yazı. Vakit

1921/01/28- Katliâma maruz kalan Nahcivan ve Iğdır civarındaki Bulakbaşı, Nevruz, Uluhanlı, Kamerli, Cilehan, Şeyhler, Koçak, Fakirler, Alimehmed ve Hızırlı köyleri ahâlisinden bazılarının Ermeni mezalimi ile ilgili ifadeleri. BOA. HR. SYS. 2878/79

1921/02/00- “Aharonyan'a Suikast” başlıklı yazı. Vakit

1921/02/03- “Ermenistan'da Vaziyet” başlıklı yazı. Vakit

1921/02/10- Erivan'da kurulan Bolşevik rejiminin, Gümrü Antlaşması'na sert bir dille karşı çıkması, bu antlaşmanın Ermenistan'ı Türklerin koruyuculuğu altına getirdiğini ileri sürmesi, Bolşevik Er-menistan'ın Dışişleri Bakanı Behzadyan'ın, Büyük Millet Meclisi yönetimi Dışişleri Bakanı vekili Ahmet Muhtar'a gönderdiği yazıda, Kemalist Türkiye'nin Gümrü Antlaşması'ndan vazgeçmesini istemesi. SRS. TKSDP, c. 2, s. 36

1921/02/10- “Ermenistan Ahvâli” başlıklı yazı. Vakit

1921/02/11- “Çiçerin'in Ankara Meclisine Muhtırası” ve “Ermenilerin Canterbury Başpiskoposuna Müracaatı” başlıklı yazı. Vakit

1921/02/12- Eski adı İslâmkarakilisesi olan Cemil köyünde Ermeniler tarafından tahrib edilen 66 hânede bir günde öldürülenlerle yağmalanan mallarının miktarı; Möküz köyünde de esir alındıktan sonra 150 kadar erkek, kadın ve çocuğun katledildiği. BOA. HR. SYS. 2878/80

1921/02/13- “Taşnaksutyun Komitesinin İmhası” başlıklı yazı. Vakit

1921/02/6-7- Anteplilerin Fransız kuşatmasını yararak şehirden çıkmak istemeleri, fakat bunda başarılı olamadıkları. Fransızların 8 Şubat'ta şehre tamamen hakim oldukları. TİHGC, s. 230- 240

1921/03/00- “Kilikya'nın Tahliyesi Hakkında Müzakerat” başlıklı yazı. Vakit

1921/03/01- “Konferans Sevr Muahedesi'nde Türkiye ve Ermenistanı Alakadar Eden Maddelerin Tadili Hakkında Bilahare Karar Verecektir” başlıklı yazı. Vakit

1921/03/03- “Kilikya Hakkında Akdedilen İtilafnâme” başlıklı yazı. Vakit

1921/03/06- “Kilikya'da Mütareke” ve “Kars, Ardahan” başlıklı yazı. Vakit

1921/03/09- Borcalı Müslüman ahâlisinden alınan bir mektupta Bolşevikler arasında bulunan Ermenilerin Tiflis'de girdikleri köylerde zalimce hareketlerde bulundukları, ahâliyi göçe zorladıkları, halkın can ve mallarını koruyamadığı, Ermenilerin Borcalı mıntakasındaki Savukbulak, Cücekend, Karahisarlı, Erhali ve diğer köylerde oturan Müslüman ahâliye de saldırarak bir çoğunu katlettikleri. BOA. HR. SYS. 2878/82

1921/03/11- Ermeniler tarafından Erivan'ın Kızılkule köyünde elli nüfustan özellikle genç ve çocukların baltalarla öldürüldüğü, gözlerinin kızdırılmış şişlerle çıkarıldığı ve cesetlerinin kazanlarda yakıldığı. BOA. HR. SYS. 2878/81

1921/03/16- “Ermenistan Ahvâli” başlıklı yazı. Vakit

1921/03/17- “TalaPaşa 'nın Öldürülmesi” başlıklı yazı. Vakit

1921/03/18- “Talat Paşa” başlıklı yazı. Vakit

1921/03/19- “Ermeni Ocağı” başlıklı yazı. Vakit

1921/03/20- “Ermeniler Memnun Değil” başlıklı yazı. Vakit

1921/03/23- “Talat Paşa'nın Katli Hakkında” başlıklı yazı. Vakit

1921/04/10- Komünist Ermenilerin Karakilis civarındaki Müslüman köylerinde baskı ve katliâma başladıkları, imamlar dahil birçok kişiyi habsettikleri. BOA. HR. SYS. 2878/87

1921/04/30- “Anadolu'daki Ermeniler” başlıklı yazı. Vakit

1921/04/30- Yerkir gazetesinin Anadolu'nun çeşitli yerlerinde bulunan Ermenilerin durumuyla ilgili olarak verdiği bilgiler: "Ermenilere karşı hassaten tazyikat icra olunmuyor. Ermeni mektebleri açıktır. Lakin Ermeniler kendilerini tehlikede hissediyorlar. Bilakis bütün Rum mektepleri kapalı olup bunlara mahalli hükümetlerce el konulmuştur". Vakit

1921/05/05- “Anadolu'da Ermeniler Rahat Yaşıyorlar” başlıklı yazı. Vakit

1921/05/05- Kars'tan gelen bir Amerikalının, Anadolu'daki Ermenilerin durumuyla ilgili Jugovert gazetesine yaptığı açıklamalar: "Bu uzak yerlerde Ermeniler umûmîyet üzere rahat yaşıyorlar. Muharebe zamanında Ermenilerden alınan esirlere de iyi muamele edilmektedir". Vakit

1921/05/07- “Ermeniler Anlaşmak İstiyorlar” başlıklı yazı. Vakit

1921/05/13- “Ermenilere Hitap” başlıklı yazı. Vakit

1921/05/15- “Malta Mevkufları” başlıklı yazı. Vakit

1921/05/15- Samsun Ermenilerinin, Büyük Millet Meclisi'ne hitaben bir telgraf çekip, Patrik Zaven Efendi ve diğer Ermeni ileri gelenlerinin hareket tarzlarını eleştirmeleri. Vakit

1921/05/30- “Kafkas Ahvâli” başlıklı yazı. Vakit

1921/06/06- “Talat Paşa'nın Kâtili Alman Jürisi Tarafından Berâ’et Ettirildi” başlıklı yazı. Vakit

1921/06/13- Fransız Başbakanı tarafından Türklerle anlaşma yapmak üzere Türk dostu Franklin Bouillon'un görevlendirildiği. Ankara'ya gelen Franklin Bouillon'un, Türk devlet adamlarıyla görüşmeye başladığı. BES, s. 427, 428

1921/06/27- Zeytun kışlasının 25. Alay. Alay; tarafından kuşatıldığı, hükümetin tekliflerinin Ermenilere bildirildiği. TİHGC, s. 242, 243

1921/06/29- Asi Ermenilerin, kaçmaya başlamaları. Yapılan takip sonucu bunlardan bir çoğunun ele geçirilmesi, yakalanamayan pek az Ermeninin ise Kilis'e giderek Fransızlara katıldığı. TİHGC, s. 242, 243

1921/07/09- “İttihad ve Terakki'nin Son Kongresi Hakkında Talat Paşa'nın İzahatı” ve “Anadolu'daki Ermeniler” başlıklı yazılar. Vakit

1921/07/31- “Anadolu Taşnak Rüesasına Yardım Etmez” başlıklı yazı. Vakit

1921/08/24- “Behbud Hanı Şehid Eden Ermeninin Muhakemesi” başlıklı yazı, Tevhid-i Efkar

1921/08/25- “Ermenistan Ahvâli” başlıklı yazı. Vakit

1921/08/25- “Kazım Karabekir Paşa” ve “Soviyet Ermenistan” başlıklı yazı. Tevhid-i Efkar

1921/08/27- “Noradunkyan'ın Muhtırası” başlıklı yazı. Tevhid-i Efkar

1921/09/01- “Barsamyan Kimdir” başlıklı yazı. Tevhid-i Efkar

1921/09/19- “Müstakil Ermeni Yurdu Meselesi” başlıklı yazı. Tevhid-i Efkar

1921/09/28- “Millî Ermeni Ocağı Hakkında” başlıklı yazı. Tevhid-i Efkar

1921/09/29- “Anadolu Ermenilerinin Tebriği” başlıklı yazı. Tevhid-i Efkar

1921/10/06- “Katil Torlakyan'ın Ceza-yı Sezası İdamdır” başlıklı yazı. Tevhid-i Efkar

1921/10/07- “Malta'daki Vatandaşlarımızın Avdetleri Münasebetiyle” ve “Torlakyan'ın Mücrimiyet Kararı” başlıklı yazılar. Tevhid-i Efkar

1921/10/10- “Malta'daki Vatandaşların Avdeti Meselesi” başlıklı yazı. Tevhid-i Efkar

1921/10/13- Kars Antlaşması'nın imzalandığı. İS. TSA, c. I, s. 39

1921/10/17- “Millî Ermeni Ocağı mı” başlıklı yazı. Tevhid-i Efkar

1921/10/30- “Kars Muâhedenâmesi’nin Metni” başlıklı yazı. Tevhid-i Efkar

1921/11/01- “Kars Muâhedenâmesi’nin Ehemmiyeti” ve “Ermeni Üserasına Gösterdiğimiz Şefkat ve İnsaniyet” başlıklı yazılar. Tevhid-i Efkar

1921/11/20- Ferda gazetesinin, Adana şehrini terkeden Ermenilerin sayısının 49 000 aştığını yazması. KE. ÇKSAC, s. 252, 253

1921/11/21- Pasinler kazası dahilindeki Müslüman ahâliden elli üç kişinin katledildiği, Erzurum'a bağlı otuz dokuz köyde toplam bin yüz sekiz hânenin yakılıp tahrip edildiği, bin iki yüz on beş kişinin öldürüldüğü, yüz yetmiş üç kimsesiz çocuğun kaza dahilindeki çeşitli hayır kurumlarında geçimlerinin temin edildiği. BOA. HR. SYS. 2878/90

1921/11/22- 1918 yılında Rusların işgal ettikleri Hınıs'tan çekilmelerinden sonra Ermenilerin bölgedeki Müslüman halka yaptıkları mezalimin giderek arttığı. BOA. HR. SYS. 2878/91

1921/11/29- Ermenilerin Tercan kazası ve civarında yaptıkları mezalimle ilgili olarak köylerde oturan ahâlinin verdiği bilgiler. BOA. HR. SYS. 2878/93

1921/12/03- “Ermeni Patriğinin Vaşington Konferansına Müracaatı” başlıklı yazı. Tevhid-i Efkar

1921/12/09- “Said Halim Paşa Şehid Edildi” başlıklı yazı. Tevhid-i Efkar

1921/12/10- “Ermenistan'da Sovyet Hükümeti” başlıklı yazı. Vakit

1921/12/10- “Said Halim Paşa'nın Şehadeti Etrafında” başlıklı yazı. Tevhid-i Efkar

1921/12/15- “Said Halim Paşa; Katil Ermeni mi? Değil mi ” başlıklı yazı. Tevhid-i Efkar

1921/12/17- “Said Halim Paşa” başlıklı yazı. Tevhid-i Efkar

1921/12/25- Rusya'nın Bayburd'u işgalinden çekilmesine kadar geçen süre içinde Ermeni ve Rum çetelerinin kadın, çocuk ayırmadan ev ve sokaklarda ele geçirdikleri herkesi katlettikleri. BOA. HR. SYS. 2878/92

1921/12/25- “Said Halim Paşa'nın Katili Ermenidir” başlıklı yazı. Tevhid-i Efkar

1921/12/28- “Said Halim Paşa (Ölümü hakkında tafsilat)” ve “Avam Kamarası’nda Türklerle Ermeniler Hakkında Beyanat” başlıklı yazılar. Tevhid-i Efkar

1922

1922/03/05- “Paris'te Ermenilerin Hayalperverliği” başlıklı yazı. Vakit

1922/03/12- Kars Antlaşması'nın, Ermenistan ve Azerbaycan Hükümetleri tarafından tasdik edildiği, Gürcistan tarafından da bu hafta zarfında tasdik edileceği. Vakit

1922/03/25- “Ekalliyetlerin Mübadelesi Hakkında Bir İtilaf” başlıklı yazı. Vakit

1922/03/29- “Ermeni Yurdu” başlıklı yazı. Vakit

1922/04/04- “Amerika ve Ermenistan” başlıklı yazı. Vakit

1922/04/08- “İngiltere ve Ermeniler” başlıklı yazı. Vakit

1922/04/12- “Noradunkyan Efendi” başlıklı yazı. Vakit

1922/04/20- “Bahaeddin Şakir ve Cemal Azmi Beylere Suikasd”; “Amerika Ermenilerinin Faaliyeti Hakkında Newyork Muhabirimizin Mektubu”; “Taşnak Entrikaları” başlıklı yazılar. Vakit

1922/04/21- “Berlin Suikasdı” başlıklı yazı. Vakit

1922/04/27- “Berlin Cinayeti Hakkında Tafsilat” başlıklı yazı. Vakit

1922/04/28- “Berlin Suikasdi Hakkında” başlıklı yazı. Vakit

1922/05/03- “Türkiye-Ermenistan” ve “Berlin Suikastı” başlıklı yazılar. Vakit

1922/05/04- “Türkler ve Ermeniler (Noradunkyan Efendi'nin Mektubuna Cevap)” başlıklı yazı. Vakit

1922/05/06- Amerika Şark-ı Karib Heyeti azasından Yavel ve rüfekasının Times gazetesinde yer alan beyanatları ile ilgili olarak Dâhiliye Vekaleti'nin açıklamaları: "Anadolu'da bir insanlık vazifesi yapmaya gelen Amerikalılar, Amerika hükümet ve milletinin hayır ve insaniyetperverliğini nazarımızda tecelli ettirerek bizi medyun-ı şükran ediyorsa da içlerinden Mister Yavel ve birkaç Türk düşmanının Anadolu'da nifak için çalıştıkları anlaşıldığından hükümetçe Anadolu arazisini terketmesi istenmiştir. Bundan muğber olarak Halep'e giden Mister Yavel ve bir arkadaşı garazkarâne suçlamalarda bulunmuştur". Vakit

1922/05/17- “Ermenistan Muahedeta Riayet Edecektir” başlıklı yazı. Vakit

1922/05/19- “Anadolu Hrıstiyanlarının Vaziyeti Emindir” başlıklı yazı. Vakit

1922/05/22- Amerika Muâvenet Heyeti temsilcilerinin de, Harput'ta Hırıstiyanların katliyle ilgili iddiaların asılsız olduğunu Washington'a bildirmeleri. Vakit

1922/05/22- Ankara Hükümeti'nin, Amerikan Muâvenet Heyeti reisinden bu iddialarla ilgili olarak Harput'ta tahkikat yapmasını rica etmesi, bu teklifi kabul eden reisin Harput'a gitmek üzere hareket etmesi. Vakit

1922/05/24- 6 Mayıs 1922 tarihli Times gazetesin de yayınlanan suçlamaları gerçekmiş gibi değerlendiren İngilizlerin Anadolu'ya tahkikat heyetleri gönderebilmek için harekete geçmeleri. Bu münasebetle Avam Kamarası'nda Mister Chamberlain'ın, müttefiklere, Anadolu'ya bir heyet-i tahkikiyye gönderilmesi teklifinde bulunması. Vakit

1922/05/24- “Dâhiliye Vekaleti'nin Kati Bir Tekzibi” başlıklı yazı. Vakit

1922/06/01- “Anadolu Ermenilerinden Zaven Efendi'ye Cevap” başlıklı yazı. Vakit

1922/06/04- “Anadolu'daki Muhtelif Rum ve Ermeni Cemaatlerinin Binbaşı Yavel'in İsnadatlarını Reddettiği” başlıklı yazı. Vakit

1922/06/04- Elazığ, Malatya, Kastamonu, Çorum Ermeni ve Rum cemaatleri muteberân ve ruhânilerinin açıklamaları; "Elaziz Amerikan Şark-i Karib Muavenet Heyeti'nin Harput şubesi müdir-i sabıkı Yavel'in Hükümet-i Millîye tarafından Ermenilerin mütemâdî tazyik altında bulunduruldukları ve ahiren bir kıtâle maruz kaldıkları hakkındaki bedhâhâne neşriyatını nefretle karşılar, bu beyanatın külliyyen hilaf-ı hakikat olduğunu bütün cihana ilan ederiz". Vakit

1922/07/01- “Ermeni Çeteleri” başlıklı yazı. Vakit

1922/07/10- Şüregel ahâlisinden olup Arpaçay’dan memleketlerine dönerken Ermenilerle karşılaşan yirmi sekiz nüfus kadın, erkek ve çocuğun feci bir surette katledildiği ve Erzurum’dan çekilmeye başlayan Ermenilerin Arzuti köyünde yüz yirmi Müslümanı biraraya toplayarak hepsini kestikleri. BOA. HR. SYS. 2878/89

1922/07/25- Cemal Paşa'nın Tiflis'te Ermeniler tarafından öldürülmesi.

1922/07/25- “Türkler ve Ermeniler” başlıklı yazı. Vakit

1922/07/26- “Cemal Paşa” başlıklı yazı. Vakit

1922/07/28- “Cemal Paşa'nın Katli Şaiyaları” başlıklı yazı. Vakit

1922/07/29- “Ölülere Hürmet(Ahmet Emin Yalman'ın Baş Yazısı)” ve “Cemal Paşa” başlıklı yazılar. Vakit

1922/07/30- “Cemal Paşa'nın Şehadeti” başlıklı yazı başlıklı yazı. Vakit

1922/11/22- Barış görüşmelerinin Lozan'da başlaması. KG. ED, s. 299

1922/12/12- Lozan Konferansı Birinci Komisyonu'nun azınlıklar konusundaki genel oturumunda, Başkan Lord Curzon'un Ermeni sorununu da ortaya getirmesi ve Ermeniler için Türk Asyası'nda bir toplanma yeri bulunmalıdır demesi. KG. ED, s. 300

1922/12/12- Lozan Konferansı I. Komisyonunun. Komisyonunun; azınlıklar konusundaki genel oturumunda, Başkan Lord Curzon'un Kuzeydoğu vilâyetlerinde veya Kilikya'da bir Ermeni toplanma merkezinin kurulması teklifini, İsmet Paşa'nın red etmesi. KG. ED, s. 300

1922/12/13- Lozan Konferansı'nda İsmet Paşa'nın, müteakip toplantıda da tekrar söz alarak, "Ermeni yurdu için Türk anayurdunda ayrılabilecek bir karış toprak bulunmadığını, bugün Türkiye'de bulunan Ermenilerin Türk yurttaşlarıyla tam bir anlaşma içinde geçinerek çalışkan ve refah içinde bir hayat sürdürmelerine hiç bir engel olmadığını" belirtmesi. KG. ED, s. 301

1922/12/15- Azınlıklar alt komisyonunda Ermeni heyetinin dinlenmesi istekleri ve Türk temsilcisi Rıza Nur Bey'in buna karşı çıkması. KG. ED, s. 301

1923

1923/02/02- Ermeni heyetinin bildiri yayınlayarak Lozan'dan ayrılışı. KG. ED, s. 305

1923/07/24- Lozan Barış Antlaşması'nda, Türk tezinin kabul edilerek, Ermenilerin hiç bir ayrıcalık kabul edilmeden, Türkiye'nin ayrılmaz bir bütünü şeklinde, tam bir vatandaşlık hukuku içerisinde yaşamalarının sağlanması. KG. ED, s. 298-305; EU. TEEM, s. 706-738

/Dr. Yusuf SARINAY

Devlet Arşivleri Genel Müdürü

1920/10/10- Ermenice gazetelerin, Ermenistan'ın Türklerle savaşırken nasıl bir yol takip edeceğini Gürcistan Hükümeti'nden sorduğunu, Gürcistan Hükümeti'nin de, Gürcistan hududu dahilindeki bütün Ermenilerin, Ermenistan ordusuna yardım etmek üzere askerlik hizmetine tabi tutulacağını bildirdiğini yazdıkları. Vakit

1920/10/10- Jugovert-Jamanak'ın Türk taarruzlarının Pan-Türkizm emellerini gerçekleştirmek amacına yönelik olduğunu ileri sürmesi. Vakit

1920/10/11- Çağadamard gazetesinin, 6 Ekim tarihli haberi, "Novoselim civarında muharebelere devam ediliyor. Yeni bir değişiklik yoktur. Ermeniler şiddetli bir şekilde mukavemet ediyorlar. Hükümet 35 yaşına kadar olanlar hakkında seferberlik ilan etmiştir. Türk taarruzu Oltu'dan Iğdır'a kadar bütün cephede genişliyor". Vakit

1920/10/12- “Ermenistan Silah ve Mühimmat İstiyor” başlıklı yazı. Vakit

1920/10/12- Journal d'Orient gazetesinin, Ermenilerin resmi tebliğine göre; Merdenik, Kop havalisinde muhasematın devam ettiğini, Gümrü'den gelen havadislere göre, Oltu hücumundan haberdar olan Ermenilerin kitle halinde gönüllü yazıldıklarını, Şıralı havalisindeki askeri hazırlıkların devam ettiğinin anlaşıldığını yazdığı. Vakit

1920/10/13- Ermenice gazetelerin, Oltu-Sarıkamış hattında büyük bir muharebe olduğunu haber verdikten sonra, savaşın sonuçlarıyla ilgili çelişkili haberler geldiğini yazmaları. Vakit

1920/10/13- Verçinlor gazetesinin, henüz resmi bilgiler gelmemesine rağmen, millîcilerin Ermenistan'a karşı taarruzunun devam ettiğini ve askerî hareketin Kars civarında odaklandığını belirtmesi, Ermenilerin, şiddetle mukavemet ettiklerini beyan etmesi. Vakit

1920/10/15- Cagadamard gazetesinin, Tiflis'te çıkan Aşhadavor adlı Ermenice gazetenin 5 Ekim tarihli nüshasından faydalanarak Ermenistan'da hüküm süren faaliyet hakkında bilgi verdiği, buna göre, Erivan'da bütün genç-ihtiyar herkesin cepheye koştuğu, şehirde sadece kadınların kaldığı, bütün dükkanların kapandığı, Aleksandrapol'da aynı durumun olduğu, kadınların kalenin müdafaasını üzerlerine aldığı. Verçinlor gazetesinin de, Ermenistan'ın Tiflis mümessilinin 1 Ekim tarihli açıklamasına dayanarak, Türk kuvvetlerinin, Eylül'ün evasıtında, kömür madenlerini zabtetmek için üstün kuvvetlerle Oltu havalisine hücum ettiğini ve Ermenilerin ricata mecbur edildiklerini, daha sonra Ermenilerin buraları geri aldığını yazdığı. Vakit

1920/10/15- Ermenilerce Bayburd’un doksan dokuz köyüne uygulanan soykı-rımda, yedi bin dört yüz on iki hânenin tahrip edilip oturulamaz hâle geldiği, bin üç yüz seksen yedi Müslümanın öldürüldüğü ve Bayburd Yetimler Yurdu’nda iskân ve iâşe edilen iki yüz çocuktan yüz altmışının Trabzon ve diğer yerlere sevkedildiği. BOA. HR. SYS. 2878/45

1920/10/15- “Ermenistan Taarruzu Ne Halde” ve “Adana'dan Gelen Ermeni Muhacirleri” başlıklı yazı. Vakit

1920/10/15- Yerkir gazetesinin Ermeni ordusunun takviyesi için tedbirler alındığını belirtmesi, demiryolları için çok miktarda mazot ve ordu için de bol miktarda mühimmat tedarik olunduğunu, aldığı hususi haberlere dayandırarak açıklaması, ayrıca, millîcilerin Oltu havalisinde harb edip daha ileriye hareket edemediklerini, Giresunlu Osman Ağa'nın Trabzon'da, cebren asker toplayıp cepheye sevkettiğini de iddia etmesi. Vakit

1920/10/16- Atatürk'ün, Sovyet Rusya'nın antlaşma için Van ve Bitlis'in Ermenilere bırakılması teklifi üzerine Moskova'da bulunan Bekir Sami Bey'e talimatı: "... Gerek Büyük Millet Meclisi'nin ve gerek onun güven ve itimadına sahip bulunan Bakanlar Kurulu’nun, coğrafi, askeri ve iktisadi hiçbir ilke ile izahı ve bağdaştırılması mümkün olmayan söz konusu teklifi her ne pahasına olursa olsun kabul edemeyeceği". UK. KAG, s. 159

1920/10/16- Ermenice gazetelerin, Kazım Karabekir kumandasındaki Türk ordusunun Türkiye-Ermenistan hududunun hemen bütün genişliği üzerinde tekrar genel bir taarruza teşebbüs ettiğini, Sarıkamış istikametinde muharebeler olduğunu, bu cephede ortaya çıkan durumun, Türk askerinin Sarıkamış'taki Ermeni kıtası üzerine sayıca üstünlüğü dikkate alındığında oldukça vahim olduğu itiraf ettikleri. Vakit

1920/10/16- Ermenilerin Göle'nin Sinot, Korevenk, Çölpenek ve diğer köylerinde katliâm yaparak yüzden fazla Müslümanı öldürdükleri ve evleri yaktıkları; geri kalan nüfusun Tercan'a göç ettiği. BOA. HR. SYS. 2878/46

1920/10/16- “Ermenistan Taarruzundan Yeni Bir Haber Yok” ve “Trabzon'da Ermeniler” başlıklı yazılar. Vakit

1920/10/17- Ermeni gazetelerinin yazdığına göre; millîcilerin Ermenistan'a vukubulan taarruzları üzerine bir müddetten beri Iğdır-Sarıkamış, Ordu, Ardahan hattında şiddetli muharebeler meydana gelmekte olduğu, bu muharebelerin başlangıcında millîcilerin Oltu ve Sarıkamış'a yaklaşarak bazı muvaffakiyetler elde ettikleri halde, bilahare Ermeni ordusunun bu havalide vaziyeti düzeltmeye muvaffak olduğu. Vakit

1920/10/18- Bosfor gazetesinin, Ermenistan taarruzunun başlıca Kazım Karabekir kuvvetleri tarafından icra edildiğini, bu kuvvetlerin Lazistan cihetinden hududu geçtiklerini, Doğu Anadolu'da eli silah tutanların tamamı askere alındığını ve taarruz kuvvetinin 50.000 kişi olduğunu yazdığı. Vakit

1920/10/18- Ermenilerin Tortum'un altmış dört köyünü yakarak üç bin yedi yüz Müslümanı şehit ettikleri, mezâlimden kurtulan öksüz çocuklarla kimsesiz kadınlardan dört yüzünün kazadaki hayır müesseselerinde ve iki yüzünün de kazadan geçimlerinin sağlandığı. BOA. HR. SYS. 2878/48

1920/10/18- “Ermenistan Taarruzu Ehemmiyet Kesbediyor” başlıklı yazı. Vakit

1920/10/19- Ermeniler tarafından Erzurum'un Gölbaşı, Gürcükapısı, Tebrîzkapısı, Gülahmed, Mahallebaşı, Erzincankapısı vs. mevkilerinde üç bin sekiz yüz kırk beş Müslümanın katledildiği. BOA. HR. SYS. 2878/49

1920/10/19- Verçinlor gazetesinin, Kuva-yı Millîyye'nin ileri hareketi üzerine, Sarıkamış'ın Ermeni ordusu tarafından tahliye olunduğu yolunda bir kaç gündür Ermenice basında çıkan haberlerin, Ermeni resmî tebliği ile doğrulandığını belirtmesi ve Kars'ın tahliye edilerek Mustafa Kemal kuvvetleri tarafından işgal olunduğunu ve Ardahan'daki yerli Türklerin isyanı üzerine, oradaki Ermeni kuvvetlerinin geri çekilmesine mecburiyet hasıl olduğunu kamuoyuna duyurması. Vakit

1920/10/20- Ermenice gazetelerde, Türklerin Kars cihetinde taarruzu durdurarak istikamet değiştirdikleri, Serdarabad tarafından Eçmiyazin'e doğru taarruza başladıkları yolunda haberler görüldüğü. Vakit

1920/10/22- Anne ve babaları Ermeniler tarafından öldürülmüş olup Erzurum'da Gürbüzler Mektebi’nde tahsil gören üç yüz yirmi sekiz kimsesiz erkek çocuğun isim, doğum tarihi ve yerlerini ihtiva eden defter. BOA. HR. SYS. 2878/47

1920/10/22- “Ermenistan'ın Müşkil Vaziyeti” başlıklı yazı. Vakit

1920/10/23- “Ermenistan Taarruzu” ve “Ermeniler Cephelerin Muhtelif Noktalarında” başlıklı yazı. Vakit

1920/10/24- Jugovert-Jamanak gazetesinin, Times gazetesinin İstanbul muhabirinin Ermenistan muharebesi hakkında söylediklerine dayanarak, "Millîcilerin Iğdır'ı topa tuttuklarını, şehre yaklaşmakta olduklarını ve henüz şiddetli muharebelerin olmadığını yazması. Vakit.

1920/10/25- Sovyet Hükümeti'nin Ermenistan'a bir ültimatom vermesi, bu ültimatomda, demiryollarının Rus ve Mustafa Kemal askerleri tarafından serbest bir surette kullanılmasını talep etmesi, Ermeni Hükümeti’nin de bu teklifi de reddetmesi. Vakit

1920/10/26- Oltu livası dahilinde Kosor, Bardız, Lisbik nahiyeleri ile Olur, Sarıkamış ve hudud haricindeki Göle kazalarına bağlı köylerde Ermenilerin bir sene içinde kurşun, kama, balta, topa tutmak ve büyük kısmını yakmak sûretiyle 10.693 Müslümanı katlettikleri. BOA. HR. SYS. 2878/53

1920/10/27- Ermenice gazetelerin, Rusya'nın ültimatomuna red cevabı veren Ermenistan Hükümeti'nin bu tavrını tasvip etmeleri. Vakit

1920/10/28- Ermenilerin Aşkale nahiyesi ve Cinis, Nardiban, Persor, Karahasan, Yeniköy, Topalçavuş, Ergemansur köylerinde toplam sekiz yüz doksan üç müslümanı şehit ettikleri, ayrıca merkez ve beş köyde de altı yüzden fazla evi tahrip edip yaktıkları. BOA. HR. SYS. 2878/54

1920/10/30- Times gazetesine, İstanbul'dan 21 Ekim tarihiyle Rusya'nın Ermenistan'a verdiği ültimatomla ilgili bilgiler verildiği, bu bilgilere göre; Rus-Sovyet Hükümeti'nin Erivan Mümessili Komiser Legrand'ın, 17 Ekim'de ültimatomu Ermenistan Hükümeti'ne tebliğ ettiği, Başvekil Ohancanyan'ın bu şartları kabul etmediği. Vakit

1920/11/02- “Ermenistan Taarruzu” başlıklı yazı. Vakit

1920/11/02- Kars'ın Osmanlı ordusu tarafından geri alınmasından sonra bir heyet tarafından yapılan tedkikte, Şüregel’e bağlı otuz dört köyde iki bin beş yüz seksen üç hânenin Ermeniler tarafından top ve makinalı tüfeklerle tahrip edilip halkının çoğunluğunun katledildiği; Zaruşad’a bağlı Tepeköy'e yapılan saldırıda da altı Müslüman’ın öldürülerek mallarının yağmalandığı, ayrıca Zaruşad’ın Mescidli köyünden otuz, Keçeyor köyünden kırk, Gökçin köyünden yüz elli, Kızılkilise’den altmış hânenin harabedilmesinden başka, yetmiş-seksen kadar çocuğun ateşte yakıldığı ve sekiz bin koyunun gasbedildiği. BOA. HR. SYS. 2878/55

1920/11/02- Millî kuvvetlerin Kars'ın ele geçirilmesiyle alakalı, Erkan-ı Harbiye Reisi İsmet Bey vasıtasıyla bir tebliğ neşretmesi. Vakit

1920/11/03- “Adana Havalisinde Vaziyet” başlıklı yazı. Vakit

1920/11/04- Çağadamard gazetesinde çıkan Erivan kaynaklı bir haberde, Rusya hükümetinin eleştirilmesi, Ermenistan'la ilgili olarak tereddütlü bir politika takip ettiklerinin iddia edilmesi, Mustafa Kemal'le işbirliği yaptıkları, Ermenistan'a karşı almış oldukları tavır ve tehdid edici hareketlerle Türklere büyük yardımlarda bulundukları, Mustafa Kemal'e çok miktarda altın ve mühimmat gönderdiklerinin ileri sürülmesi. Vakit

1920/11/05- Slovo adıyla Rusça neşredilen Ermeni gazetesine Erivan'dan 25 Ekim tarihiyle çekilen bir telgrafnamede, Türkler ve Kürtlerin büyük kuvvetlerle taarruz ettikleri, Iğdır havalisinden gelen top seslerinin Erivan'dan işitildiği, Ermeni askerlerinin büyük bir kahramanlıkla mukavemet ettikleri ve üç günden beri muharebelerin devam ettiğinin ileri sürüldüğü. Vakit

1920/11/06

 Türk birliklerinin Ermenistan topraklarına doğru hızla ilerlemesi, bunun karşısında Ermeni kuvvetlerinin yenilerek geri çekilmesi, Gümrü'deki Ermeni komutanın mütareke ve barış isteğine dair mektubunu Doğu Cephesi Komutanlığı'na göndermesi. TİHDC, s. 212

1920/11/09- Ermenice Verçinlor gazetesinin, Kars'ın sükutu ve Erivan'ın boşaltıldığı haberine inanmak istemediği. Vakit

1920/11/10- Rumca gazetelerin Türk-Ermeni savaşıyla ilgili değerlendirmeler yaptıkları, Ermenistan'ın vaziyetinin ümitsiz olduğu yazdıkları. Vakit

1920/11/10- Ermenice Verçinlor gazetesinin, Haçin ve Kars'ın sükutu gibi iki müessif haberi vermek mecburiyetinde bulunduklarını belirtmesi, Kars'ın düşmesi işine akıl erdirememesi. Vakit

1920/11/11- Ermenice Cagadamard gazetesinin, Batum'dan 5 Kasım'da gelen telgrafnameye istinaden, Türklerin 31 Ekim'de takviye birliklerinin yardımıyla Kars'ı işgal ettiklerini, Ermeni kuvvetlerinin ise savaşarak Gümrü'ye çekildiklerini, Bolşeviklerin Delican ve Zengizor cihetinden taarruza başlamaları üzerine Ermenistan ordusunun Kars'ı tahliyeye mecbur olduğunu yazması. Vakit

1920/11/11- “Kars'ın Sükutundan Sonra” başlıklı yazı. Vakit

1920/11/11- Orient News gazetesinin, Ermenistan harbiyle ilgili Millî kuvvetlerin tebliğini neşretmesi: "Iğdır muharebesinden çekilmeye mecbur olan Ermeni askerleri külliyetli zayiat vermişler, 39 ölü ve çok sayıda yaralı bırakarak kaçmışlardır. Çeşitli savaş silahları ve 5 Ermeni esir aldık. Bizim kayıplarımız 1 ölü ve 12 yaralıdan ibarettir". Vakit

1920/11/12- Ermenice Cagadamard'ın, Kars'ın sükutunun tazyikat-ı diplomasiyye ve harbiyye neticesinde olduğunu doğrulaması. Ermeni ordusunun Batum Muahedenamesi ahkamınca Aleksandrapol'e çekildiği, 7 Kasım'da mütareke akdolunduğu ve Ermenistan'ın istiklâlinin muhafazası ve can, mal ve şahsi hürriyetlerinin muhafazası için teminat verildiği. Vakit

1920/11/12- “Ermenistan Mütareke Akd Etti” başlıklı yazı. Vakit

1920/11/12- İngilizce yayınlanan Orient News'ün Ermenistan taarruzunu değerlendiren bir yazısında, Kemalistlerle Bolşeviklerin anlaşarak her iki taraftan Ermenistan'a hücum ettiklerini, müttefiklerin daima Türkiye ile Kafkasya hükümetleri arasında müstakil bir Ermenistan vücuda getirmek yolunda politikalar izlediğini, fakat Bolşeviklerle Kemalistlerin daima bu siyasetin aksini arzu ettiklerini ileri sürmesi. Vakit

1920/11/12- İstanbul'daki Ermenilerin matem alameti olarak dükkanlarını kapatmaları, bayraklarını yarıya kadar indirmeleri, Patrikhâne'de de matem ayini yapılması. Vakit

1920/11/13- “Kilikya'da Son Vaziyet, Ermenistan'ın Mütareke Şartları” başlıklı yazı. Vakit

1920/11/14- Mustafa Kemal tarafından Kasım'ın üçünde tebliğ edilen Kars'ın ele geçirilmesi haberinin, Ankara'da, Büyük Millet Meclisi'nde büyük bir memnuniyetle karşılandığı, şiddetle alkışlandığı. Okullar ve hükümet dairelerinin yirmi dört saat tatil edildiği. Vakit

1920/11/17- Orient News gazetesinin verdiği habere göre, Kemalistlerin Aleksandrapol'da üç Ermeni generalini ve 1.400 neferi esir aldıkları. Vakit

1920/11/17- Ermenice Yerkir gazetesinin Kars'ın sükutu hakkında verdiği bilgiler; “Kars'ın sükutu bir takım suitefsirata meydan vermiş ve Ermenistan ordusunun vazifesini ifa etmemiş olduğu zannedilmişti. Bu zan ise Kars'ın pek çabuk sükut etmesinden ileri gelmiştir". Vakit

1920/11/20- Ermenice Cagadamard gazetesinde yer alan haber "Karabekir Kazım 7 Kasım'da akd olunan mütarekeden sonra, ertesi günü Ermenistan Hükümeti'ne bir ültimatom tebliğ edip gayet ağır ve haysiyet kırıcı tekliflerde bulunmuştur. Bu ültimatomun müddeti yirmi dört saatte son bulduğundan, 11 Kasım gece yarısında tekrar taarruzlara ibtidar edilmiştir. Harbin neticesi hakkında henüz bilgi yoktur". Vakit

1920/11/23- Ermenice Cagadamard gazetesinin, Ermenilerle Millî kuvvetler arasında yapılan mütareke hakkında kamuoyuna, Ajans Millî'nin 13 Kasım tarihli bir telgrafnamesine atfen yeni yeni bilgiler verdiği. Vakit

1920/11/23- Son bir yıl içinde Ermenilerce yakılıp yıkılan köyler, öldürülen Türkler ve yaptıkları mezalimle ilgili yazılar. ATBD, sayı: 85, b. 2047

1920/11/30- Verçinlor gazetesinin, Tiflis'de yayınlanan 23 Kasım tarihli Aşhadavor gazetesine atfen, Ankara Hükümeti'nin teklif ettiği mütareke şartları red edilmiş olduğundan, 11 Kasım'da Türklerin tekrar saldırılara başladığını, Ermeni resmi tebliğlerine nazaran, Türklerin 13 Kasım'da Ağın istasyonunu işgal ettiklerini, 13 Kasım gecesi verilen emir üzerine Türklerin tazyikatına maruz kalınmaksızın Iğdır'ın Ermeniler tarafından tahliye edildiğini, Ermeni kıtâatının Aras hattı üzerinde geri çekildiğini, 14 Kasım'da Türkler tarafından Çacor geçidinin işgal edildiğini ve Ermenilerin şiddetli bir muharebeden sonra Hamamlı köyüne çekildiklerini yazdığı. Vakit

1920/12/01- Oltu sancağının Kosor ve Penek nahiyeleriyle buraya bağlı otuz bir köyün Ermeniler tarafından işgal edildiği ve bu işgal sırasında altmış dokuz kişinin öldürülüp 26.400 koyun, 19.250 sığır, 590 at, 60.200 lira nakid para, 218.300 liralık eşya ve 300.000 pot zahirenin yağmalandığı. BOA. HR. SYS. 2878/58

1920/12/02- 18 Kasım tarihli mütarekeye uygun olarak Türkler ile görüşmelerde bulunmak için Hadisyan başkanlığında bir heyetin Aleksandrapol'a vardığı. Vakit

1920/12/02- Amerika Yardım Heyeti Kars Mümessili Mister Edward Fox tarafından çekilen bir telgrafnamede, Türkler tarafından Kars'ın esna-yı sükutunda katliam icra edilmediği ve Amerikalıların yardım faaliyetlerine devam etmelerine müsaade edildiğinin bildirdiği. Vakit

1920/12/02- Ermenice Jugovert gazetesinin, Kars'ta millîcilerin külliyetli miktarda mühimmat ve levazım-ı harbiyye, 602 adet muhtelif çapta top, birçok mitralyöz, cephane ve barut aldıklarını yazması. Vakit

1920/12/02- Mustafa Kemal'in Kars'ın ele geçirilmesi ve Ermenistan'a karşı kazanılan muzafferiyet münasebetiyle, Kazım Karabekir'i telgrafla tebrik etmesi ve onu Feriklik rütbesine terfi ettirmesi. Vakit

1920/12/02- Ermenice Yerkir gazetesinin Türk-Ermeni savaşının yeniden başlaması ile ilgili olarak yazdıkları; "Mustafa Kemal, Ermenistan ile akd olunacak barış şartları hakkında Ankara Meclis-i Umûmîsi'nin görüşlerini almak istemiş, meclis ise Ermenistan'a ağır barış şartları teklifi hususunda ısrar etmiş ve istenen şartlar Kazım Karabekir'e tebliğ olunarak Ermenistan'a teklif edilmiş ise de Ermenistan bu şartları kabul etmediğinden tekrar tarruza başlanmıştır. Meclis-i mezkur Ermenistan'a karşı harekat-ı şedide icrasına muvafakat eylemiştir". Vakit

1920/12/03- Ohancanyan’ın Tiflis’teki İngiliz temsilcisi Albay Stokes’a, İngilizlerin Trabzon’a bir çıkarma yapmalarını önermesi. SÖ. MMT, s. 226

1920/12/03- Mazmanof idâresindeki Ermenilerin, Göle'nin Toptaş ve Gülpınar köylerinde Müslüman erkekleri süngüden geçirerek, kadın ve çocukları bombalayarak yaklaşık beş yüz kişiyi vahşice katlettikleri, katliâmdan ancak on bir kişinin kurtulabildiği ve her iki köy tamamen yakılarak ellerine geçirdikleri kız ve kadınlara tecâvüz ettikleri ve bir çok kadını beraberlerinde götürdükleri; ayrıca Hamoğlu köyüne de saldırarak sekiz kişiyi şehit edip, hânelerin birçoğunu ateşe verilerek sözkonusu köylerden binlerce hayvanı da çaldıkları. BOA. HR. SYS. 2878/61

1920/12/04- Ermenilerin Sarıkamış’a bağlı on üç köyde giriştikleri soykırımda bin dokuz yüz yetmiş beşkişinin öldürüldüğü ve iki yüz yetmiş altı hânenin tahrip edildiği. BOA. HR. SYS. 2878/63

1920/12/04- Ermenilerin Zeytun karyesinde ahâlinin mallarını gasb ile sekiz kişiyi öldürdükleri. BOA. HR. SYS. 2878/65

1920/12/04- Kars'a bağlı Kosor, Arsenik, Ekitkom, Taht köyleri dahil yirmi dört köyün Ermeni saldırılarına maruz kaldığı. BOA. HR. SYS. 2878/62

1920/12/05- Ermenilerin Göle'de bulunan bütün köyleri yağmalayarak eşya ve hayvanlarını gasbettikleri, ayrıca Hatemoğlu ve Himiskâr köylerinde ikinci kez yapılan yağmada da Hatemoğlu köyü ahâlisinin dağıtılıp, bazılarının hapsedildiği, yaklaşık iki bin baş ve yine Himiskâr köyünden de iki bin iki yüz büyük ve küçük baş hayvanın çalındığı, köy ahâlisinin dağıtılıp, bazılarının hapsedildiği. BOA. HR. SYS. 2878/67

1920/12/06- Ermenilerin Ruslarla beraber Göle'ye bağlı köylere saldırıp Sipkor, Korevenk, Çölpenek, Himiskâr ve Kızılkilise köylerinde yüz elliden fazla Müslümanı katlettikleri, ayrıca Harabealtunbulak, Karatavuk, Lalavargens köylerinde kırk dört Müslümanı da boğarak öldürdükleri, yöre halkının göçe başladığı, geride kalan mal ve eşyalarının talan edildiği gibi evlerinin büyük kısmının yakıldığı. BOA. HR. SYS. 2878/70

1920/12/07- Ermenilerin Kars’tan kaçarken Kars'a tabi Belenköy ahâlisinden olan Malakan değirmenci İstefan Semrin'den at, inek, un, arpa, yağ, bal ve bütün giyim eşyalarını gasbettikleri. BOA. HR. SYS. 2878/72

1920/12/07- Kars'ın Digor nahiyesine bağlı otuz sekiz köyde, Osmanlı Devleti çekildikten sonra Ermenilerin yaptığı katliâm ve yağmanın ayrıntılı dökümünü gösteren defter. BOA. HR. SYS. 2878/71

1920/12/07- Kars'tan firar eden Ermenilerin, Sarıkamış yolunda Malakan milletinden bir değirmencinin erzak ile on beş aded kaz ve otuz aded tavuğunu alarak çoluk çocuğunun tüm eşyasını gasbettikleri. BOA. HR. SYS. 2878/73

1920/12/10- Ermenice Cagadamard gazetesinin, yeni mütarekenin 5 Aralık'ta katiyyet kazandığını ve aynı tarihte askeri kuvvetlerin mütareke şartları gereğince tayin edilen sınırlara çekildiklerini ve Ermenilerin bazı savaş malzemelerini teslim etmeğe başladıklarını yazması. Vakit

1920/12/12- Ermenice gazetelerin, Kuva-yı Millîye ile Ermenistan arasında sulh akdedildiğini doğruladıkları, Yerkir gazetesinin, Batum'dan aldığı telgrafnâmeye nazaran Kuva-yı Millîye ile sulh yapıldığını yazması. Vakit

1920/12/12- Kuva-yı Millîye ile Ermenistan arasında barış yapılması için Bolşevik Hariciye Komiseri Çiçerin tarafından yapılan tavassut teklifine, Ankara Hükümeti'nin verdiği cevabın suretini, Cagadamard gazetesinin, Erivan'da yayınlanan Aşhadover gazetesinden naklen neşretmesi. Vakit

1920/12/13- Ermenice Cagadamard gazetesinin, yeni kabinenin Kuva-yı Millîye ile görüşmeler henüz devam ettiği sırada başa geçtiğini ve Türklerin barış teklifini ağır bularak kabul etmediğini, hatta Türklerin 1914 senesi hudutlarına çekilmeleri için ültimatom verdiğini, Karabekir'in bu ültimatomu reddettiğini, bu nedenle muharebenin tekrar başlamasının muhakkak olduğunu yazdığı. Vakit

1920/12/13- Ermenistan'da Ohancanyan kabinesinin istifa etmesi, ondan sonra gelen Vratzian kabinesinin de devam edemediği, Ermenistan'da bir iç savaş çıkmaması için Vratzian kabinesinin Bolşevik İhtilâl Komitesi ile görüşmelere başlaması ve Ermenistan'da yeni bir kabine teşekkül etmesi. Vakit

1920/12/14- General Dro'nun, Erivan'da mukim Rus Bolşevik Mümessili Legrand vasıtasıyla, Delican'daki Bolşeviklerle temasa geçmesi ve orada yeni bir kabine oluşturulması için itilaf husule getirmesi, bu kabinede 4 bolşevik aza bulunduğu, nihayet yapılan anlaşma gereğince Ermenistan Sovyet Cumhuriyeti'nin ilan edildiği. Vakit; SRS. TKSDP, II, s. 35

1920/12/14- Gümrü'de cereyan eden barış görüşmelerine Sovyet Rusya murahhaslarının da katılmak istemesi, fakat bu isteğin Türk murahhasları tarafından kati surette reddedilmesi. Vakit

1920/12/14- Sarıkamış'ın Karahamza nahiyesine bağlı on sekiz köyde Erme-nilerin yaptıkları katliâmda beş bin üç yüz otuz yedi Müslümanı çeşitli şekillerde şehit ettikleri, bu esnada yüzlerce hâneyi yaktıkları, büyük ve küçük baş hayvanları, kıymetli eşya ve mücevheratı, yüzlerce ton zahire ve diğer yiyecek maddelerini gasbettiklerine dâir her köyün ihtiyar heyetleri tarafından kaleme alınan defter. BOA. HR. SYS. 2878/68

1920/12/19- 1920 senesi içinde Ermenilerce Bardız ve Kosor nahiyeleriyle köylerine uygulanan soykırımda; Kosor nahiyesine bağlı 38 köyün tamamının yağmalanması sonucu binlerce hayvan ve nakit paranın gasbedilip beş yüzden fazla insanında perakende şekilde katledildiği, Toptaş, Kelbkor, Lavustan köylerinin de yakılarak altı yüz nüfûsunun neredeyse tamamı topluca katledildiği, ayrıca Türkiye'ye iltica etmek üzere yola çıkan Kağızman eşrafından Bahri Bey ve arkadaşlarına açılan ateşte iki yüz kişinin öldürüldüğü. BOA. HR. HU. 2878/66

1920/04/03- Müttefik Devletler'in Wilson'un Türkiye hakkındaki notasına verdikleri cevap: "Müttefik devletler, Reis Wilson ile birlikte mümkün olduğu kadar geniş ve müstakil bir Ermenistan'ın teşkilini arzu eder. Madem bu kadar Ermenistan işiyle ilgileniyorsunuz, o halde niçin Ermenistan mandasını kabul etmiyorsunuz. Biz de mümkün olduğu kadar geniş ve müstakil bir Ermenistan teşkilini arzu ediyoruz". İkdam

1920/04/03- “Eski Adliye Nazırı İbrahim Bey'in 5. Şubedeki. fiubedeki; İfadeleri” başlıklı yazı. Vakit

1920/04/03- Müttefik devletlerin notasına Wilson'un oldukça uzun bir cevab verdiği, notanın Amerika Hariciye Nezâreti müsteşarı vasıtasıyla Fransa sefirine ulaştırıldığı, Wilson'un, İstanbul'un Türklere bırakılmasını protesto ettiği, Doğu Trakya'nın kuzey bölümünün Yunanistan'a bırakılmasına şiddetle karşı çıktığı. İkdam

1920/04/06- “Azerbaycan ve Ermenistan” başlıklı yazı. İkdam

1920/04/06- Kağızman'ın güney-batısında bulunan Şorlu köyüne gelen kırk kişilik Ermeni kuvvetinin gündüzleri Aras geçidinden gelen giden Müslümanları katlettikleri ve geceleri de muhtelif yerlere pusu kurdukları. BOA. HR. SYS. 2878/27

1920/04/08- Echo de Paris'in, General Harbord'un raporuyla ilgili olarak, Amerika'nın Ermenistan üzerinde bir vekalet kabul edip etmemesine dair hiçbir fikir ihtiva etmediğini, yalnız vekaletin leh ve aleyhindeki sebepleri saymakla yetindiğini yazdığı. İkdam

1920/04/08- “Ermenistan Mandası (General Harbord'un raporu) ” başlıklı yazı. Vakit

1920/04/08- “Ermenistan Meselesi, General Harbord'un raporu” ve “Bogos Nubar'ın Bir Tekzibi” başlıklı yazılar. Tasvir-i Efkar

1920/04/08- “Ermenistan'da Amerika Vekaleti” ve “Kürtler-Ermeniler” başlıklı yazılar. İkdam

1920/04/08- Fransızların, Urfa Mutasarrıfı Ali Rıza Bey'e bir mesaj göndererek, yerel bir mütareke istemeleri. Bunun sonunda da Urfa'dan çekileceklerini bildirmeleri. Fransızların mütareke isteklerinin kabul edilerek anlaşma yapılması. BES, s. 418, 419

1920/04/09- “Ermenistan Hududu” başlıklı yazı. Vakit

1920/04/09- “Türkiye ve Vekalet Hakkında Amerikan Heyeti’nin Fikri” başlıklı yazı. İkdam

1920/04/10- “Ermenistan Vekaleti” ve “Memleketimizde Amerika Muavenet Heyetleri Faaliyetleri Hakkında Bir Mülakat” başlıklı yazılar. İkdam

1920/04/11- Fransızların, erken saatlerde Urfa'yı boşaltmaları. BES, s. 418, 419

1920/04/11- “Türkiye'nin Müstakbel Nüfusu Hakkında Bir İstatistik” başlıklı yazı. İkdam

1920/04/13- “Ermenistan ahvâli” ve “Ermeni Patriği Londra'da” başlıklı yazılar. Tasvir-i Efkar

1920/04/13- “Ermenistan'da Amerika”; “Miralay Haskel'in Faaliyeti” ve “İstanbul'un Nüfusu” başlıklı yazılar. İkdam

1920/04/14- “Ekalliyetleri Himaye ve Ermenistan'da Vekalet Meseleleri” başlıklı yazı. Vakit

1920/04/15- Echo dö Paris gazetesinin Mösyö Millerand'ın ayın 18'inde San Remo'ya gitmek üzere hareket edeceğini yazması. İkdam

1920/04/15- “Ermenistan ve Türkiye'de Ekalliyetlerin Himayesi” ve “Ermenistan Kabinesinin Tebeddülü” başlıklı yazılar. Vakit

1920/04/15- Milletler Cemiyeti Meclisi'nin, İngiltere Maarif Nazırı Mösyö Fisher'i Ermenistan üzerinde vekalet tesisi hususunda bir rapor hazırlamakla görevlendirmesi. Raporda bu vekaletin Milletler Cemiyeti'nin himayesinde olarak, bir hükümet tarafından kabul edilmesinin teklif edildiği. İkdam

1920/04/15- Newyork Herald'ın Washington muhabirinin açıklamalarına göre, General Harbord'un raporunda, Ermenistan'da bir Amerika vekaletinin kabulünün, yüzelli-ikiyüz bin kişilik bir orduya ihtiyaç göstereceğinin beyan edildiği. İkdam

1920/04/18-26

 San Remo Konferansı'nın çalışmalarını sürdürdüğü. Bu konferansta İngiltere'yi Lloyd George, Fransa'yı Millerand ve İtalya'yı Nitti'nin temsil ettikleri. İÖ. TBKMM, s. 90

1920/04/22- Ermeni Millî Heyeti Başkanı Bogos Nubar’ın San Remo Konferansı’nda konuşması. SÖ. MMT, s. 131

1920/04/22- “Ermenistan Azerbaycan İhtilafı” başlıklı yazı. Vakit

1920/04/24- “Ermenistan Mandası (Hollanda Mandayı Kabul Ediyor) ” başlıklı yazı. Vakit

1920/04/25- “Ermenistan Hükümetine Verilen Avanslar” başlıklı yazı. Vakit

1920/04/27- Milletler Cemiyeti'nin, Ermenistan ve azınlıklar meselesini görüşmeye başladığı, bu görüşmelerde birinci meselenin Ermenistan hükümetinin himayesi hususu olduğu, İngiltere murahhası Mösyö Fisher'in, Londra'da toplanan sefirler konferansının 12 Mart'ta Ermenistan Devleti'nin himayesini Milletler Cemiyeti adına üzerine almaya hazır olup olmadığını Milletler Cemiyeti Meclisi'nden sorduğunu hatırlattığı ve bundan sonra meclisin, bu meseleyi bütün safahatıyla tetkik ettiği. İkdam

1920/04/28- Ermenilerin Kafkasya'da Müslüman ahâliye silah toplamak bahanesiyle baskı yaparak, Hoçovanlı iki kişiyi katlettikleri ve Sivin ile Pilomori köyleri halkının aileleriyle birlikte, Ermeniler arasında yaşayamamaları üzerine Osmanlı Devleti'nden sığınma talebinde bulundukları. BOA. HR. SYS. 2878/29

1920/04/30- “Ermenistan Mandası” başlıklı yazı. Vakit

1920/04/30- Ermenistan vekaletinin mali ve askeri mesuliyetini yalnız bir milletin kabul etmesi zor olduğundan, Milletler Cemiyeti Katipliği’nin, Ermenistan meselesini kolaylaştırmak için geçici bazı mali anlaşmaların projelerini hazırlaması ve bu projeleri müttefiklere tetkik etmeleri için sunması. İkdam

1920/04/30- Roma gazeteleri tarafından neşredilen haberlere göre, Ermenistan meselesinin bütünüyle incelenmekle beraber kesin bir şekilde çözüme ulaştırılamadığı. İkdam

1920/05/00- Fransızların, Türk Millî Hükümeti ile görüşme ve anlaşma yollarını araması. Suriye ve Kilikya Yüksek Komiseri General Gouraud adına hareket eden Robert De Caix başkanlığındaki Fransız heyetinin Ankara'ya gelmesi. KÇ. MMAH, s. 399 vd.

1920/05/03- San Remo Konferansı huzuruna davet edilen Bogos Nubar'ın, Ermenilerin Rus-Ermenistan'dan istifade etmek suretiyle, Ermenistan için asker verebileceklerini ve yeni devletin mevcudiyetine mâlen dahi yardım edebileceklerini ileri sürdüğü ve Ermenistan'ın payitahtının Erivan'da olmasını teklif ettiği. İkdam

1920/05/05- Kars, Sarıkamış ve Karakurt havalisinde Ermenilerin İslâm ahâliye feci zulümler yaptıkları, General Osebyan'ın emrindeki kuvvetlerin bütün bu olayların sorumlusu olduğu. BOA. HR. SYS. 2878/30.

1920/05/08- “Patrikhâne” başlıklı yazı. İkdam

1920/05/09- Le Temps gazetesinin, Ermeni Heyet-i Murahhasası Reisi Aharonyan'ın konferansta Ermeni meselesi hakkında uzun uzadıya izahat verdiğini yazdığı. Aharonyan'ın, şimdilik Karadeniz'e çıkmak için Batum Limanı ile iktifa edileceğini ve bilahare Rize ve Atina limanlarını da almak ümidini muhafaza ettiğini söylediği. İkdam

1920/05/11- Le Temps gazetesinin, Türkiye Sulh Muahedesi'nin ne suretle mevki-i icraya vaz olunacağı hakkında yazdığı mühim bir makalesinde, Türkler ile Ermeniler arasında bir antlaşma yapılması lüzumunu ileri sürmesi. İkdam

1920/05/14- Harb-i Umûmî'de nakledilen ve eski yuvalarına geri dönen Ermenilerin bazı vergilerden muaf tutulmaları. BOA. DH. SYS, 53/2

1920/05/17- Bogos Nubar Paşa'nın, San Remo'da Mösyö Nitti ile görüşmesi. Nitti'nin, Erzurum'un Mustafa Kemal kıtaatı tarafından müdafaa edildiğini, orayı zabtedip Ermenistan'a vermek için oraya asker sevkinin mümkün olmadığını, Erzurum'un Ermenilere bırakılmasına İtalya tarafından muhalefet edildiğini açıklaması. İkdam

1920/05/19- “Ermenistan Hakkında Wilson'un Cevabına İntizar” başlıklı yazı. İkdam

1920/05/23- “Azerbaycan, Gürcistan ve Ermenistan” başlıklı yazı. Vakit

1920/05/24- Amerikan Senatosu’nun manda önerisini oylaması, öneriyi 23'e karşı 52 oyla reddetmesi. KK. MMMHM, s. 87-91

1920/05/25- “Sabık Ermeni Başvekili'nin Bir Nutku” başlıklı yazı. Vakit

1920/05/25- Top ve makineli tüfeklerle donanmış Ermeni müfrezesinin Kars'ın Çakmak köyüne taarruz ederek tahribatta bulunduğu, ahâlinin mal ve eşyalarını gasbettiği. BOA. HR. SYS. 2878/3

1920/05/29- “Ermenistan Mandası” başlıklı yazı. Vakit

1920/05/29- Uluhanlı'ya iki yüz kadar gönüllü Taşnak milisinin geldiği. BOA. HR. SYS. 2878/3

1920/06/01- “Amerika ve Ermenistan” başlıklı yazı. İkdam

1920/06/01- “Bogos Nubar'ın Telgrafı” ve “Türk ve Ermeni Muhacirleri” başlıklı yazılar. İkdam

1920/06/02- İstanbul'a Türk ve Ermenilerden oluşan iki vapur dolusu Rus muhacirinin geldiği. Bunların nerede iskan edileceğinin bilinmediği. İkdam

1920/06/03- “Türk-Ermeni Münasebat-ı Müstakbelesi” başlıklı yazı. İkdam

1920/06/04- “Malta'daki Arkadaşlar” başlıklı yazı. Tevhid-i Efkar

1920/06/04- Şüregel'e bağlı İncedere, Ergeni, Tiknis köylerinde Ermenilerce katliâm yapıldığı. BOA. HR. SYS. 2878/39.

1920/06/05- “Azerbaycan ve Ermenistan” başlıklı yazı. Vakit

1920/06/06- “Amerika Ermenistan Mandasını Kabul Etmiyor” başlıklı yazı. Vakit

1920/06/08- “Ermenistan'ın Vaziyet-i Hazırası” başlıklı yazı” başlıklı yazı. Vakit

1920/06/09- Akçakaleçukuru'nda meydana gelen olaylardan dolayı o bölgedeki on altı köyün Bardız’a göç ettiği, göç sonrasında Ermenilerin Novoselim Malakan köyü ile Karaçayır, Iğdır, Akpınar, Kırkpınar ve Cavlah köylerini yağmalayıp on kişiyi katlederek hayvan ve eşyalarını gaspetmeleri üzerine ahâlinin bir kısmının Tiknis'e kaçtığı, Yedikilise ve Asbuğa halkının da katliâma maruz kaldığı. BOA. HR. SYS. 2878/38.

1920/06/09- “Ermenistan Hududu Meselesi” başlıklı yazı. Vakit

1920/06/09- Paris'ten dönen Ermeni Patriği Zaven Efendi'nin, Ermenistan hududunun tayini için teklif olunan hakemlik vazifesinin, Başkan Wilson tarafından kabul olunduğundan bahsederek, bu konuda verilecek kararın uygulanmasında zorluklarla karşılaşmayacağının zannedildiğini ve bu hudut meselesinin çözümlenmesinin Türkiye'nin menfaatlerine de uygun düştüğünü beyan etmesi. İkdam

1920/06/11- Bandırma'da bazı Ermenilerin tedip ve tecziye için Balıkesir'e sevkedilmek istendiği yolunda Ermenice gazetelerde çıkan haberin, Bandırma, Balıkesir ve Tevabii Ermeni Murahasalığı tarafından tekzip edildiği ve bugün asayişin devamının sağlanması ve muhafazası için gayret edilmekte olduğunun bildirildiği. İkdam

1920/06/12- “Malta Mevkufları ve Anadolu'daki İngilizler” başlıklı yazı. Tevhid-i Efkar

1920/06/18-19- Mustafa Kemal Paşa'nın, Fransızların Zonguldak'ı işgal etmelerini bir sebep sayarak, Fransızlarla yapılan mütarekeyi bozması, Fransızlarla Ermenilere karşı daha esaslı mücadele edebilmek için gerekli tedbirlerin alınmaya başlanması. KÇ. MMAH, s. 399

1920/06/21- İstanbul'da bulunan Ermeni kiliselerinde, 1 Temmuz 1915'te, Beyazıd Meydanı'nda asılarak idam edilmiş olan, Hınçak Komitesi'ne mensup 20 Ermeninin ruhuna dualar edildiği. İkdam

1920/06/21- Türk kuvvetlerinin harekete geçerek Kozan'ı geri almaları. KÇ. MMAH, s. 398 vd.

1920/06/22- “Bogos Nubar'ın İstifası” başlıklı yazı. Vakit

1920/06/24- Paris'teki Ermeni Murahhasası Heyeti Reisi Bogos Nubar'ın görevinden istifa ettiği. Ermeni Patriği Zaven Efendi'nin, Bogos Nubar'ın sağlığının bozulmasından dolayı istifa etmiş olduğunu, vazifesini yerine getirirken pek çok güçlüklere maruz kaldığını beyan ettiği. İkdam

1920/06/25- “Ermeniler ve Anadolu” başlıklı yazı. Tevhid-i Efkar

1920/06/26- Ermenistan Anadolu'dan İmdad Bekliyor” başlıklı yazı. Tevhid-i Efkar

1920/06/27- “Ermenistan'a Para Tedariki” başlıklı yazı. İkdam

1920/06/27- Yeni Ermenistan Başbakanı olan ve aynı zamanda Hariciye Nazırı bulunan Doktor Ohancanyan'ın, 11 Mayıs'ta Türkiye'ye verilen Barış Antlaşması'na uygun olarak, Türkiye Hükümeti'nin Ermenistan'ın istiklâlini ve Reis Wilson tarafından tayin olunan hududu kabule mecbur tutulduğunu, bu hudut meselesinde resmen Ermenilere tebliğat icra edilmediğini, gazetelerde görülen haberlere nazaran Amerika Meclis-i Ayanı’nın, Wilson'un müdahalesini uygun bulmadığını beyan ettiği. Vakit

1920/07/00- “Yeni Ermeni Başvekilinin Beyanatı” başlıklı yazı. Vakit

1920/07/02- Ermeniler tarafından Karaoğlu, Novoselim, Lâloğlu, Karaçayır, Iğdır, Akpınar, Kırkpınar ve bazı köylerin yağmalanıp ahâlisinden bazılarının feci şekilde katledilerek, Çebeçalı, Yedikilise, Asbuğa gibi bazı köylerin halkının toplu halde öldürüldüğü. BOA. HR. SYS. 2878/42

1920/07/10- Ermeni Lejyonunun Adana'ya girmesi münasebeti ile şehirde büyük karışıklıklar olduğu, Türk mahallelerinin ateş altına alındığı ve Türklerden bir çoğunun evlerini bırakarak başka taraflara kaçmak zorunda kaldığı. KÇ. MMAH, s. 399 vd.

1920/07/15- Artan Ermeni zulmü dolayısıyla Kars köylerinden kaçan Müslümanların yollarda katledildikleri; insanların mal ve eşyalarından vazgeçtikleri. BOA. HR. SYS. 2878/43

1920/07/16- “Ermeni Gazeteleri Ne Diyor” başlıklı yazı. Vakit

1920/07/19- Tarsus'u Fransızlardan kurtarmak için sabahın erken saatlerinde başlayan Türk taarruzunun, bir kaç saat içinde gelişmesi ve büyük bir başarı ile sonuçlanması. KÇ. MMAH, s. 399 vd.

1920/07/20- “Ermenistan” başlıklı yazı. Vakit

1920/07/22- Çağadamard gazetesinin "Gölge ve Hakikat" başlığıyla neşrettiği başmakalede, Ermenistan mandaterliğinin Amerika tarafından reddedildiğini, Ermenistan hududu ve denize çıkış noktası gibi meselelerin henüz halledilmediğini, bu manda fikrinden vazgeçilmesi gerektiğini ileri sürmesi. Vakit

1920/07/22- Journal gazetesinin yazdığına göre; Ermeni Katolik Patriği Terziyan Efendi'nin, konferansa bir muhtıra takdim ederek, Fransa'nın Şark'taki tarihi rolünü ifade etmesi, Ermenistan ve Kilikya ahâlisinin himayesi vazifesini üzerine almasını talep etmesi. Vakit

1920/08/04- “Anadolu'daki Ermeniler” başlıklı yazı. Vakit

1920/08/05- “Ermenistan Hududu” başlıklı yazı. Vakit

1920/08/08- “Rusya ile Ermenistan” başlıklı yazı. Vakit

1920/08/10- Sevr Antlaşması'nın İstanbul Hükümeti temsilcileri tarafından imzalanması. KG. ED, s. 252; EU. TEEM, s. 653-654

1920/08/12- Oltu'ya bağlı Ağundır, Zadgereh, Mişah köyleriyle Göle'ye bağlı Sanemoğlu [Sinemoğlu] ile daha altı köyün erkeklerinin tamamen katledilip, kadınlarına tecavüz edildiği, eşya ve hayvanlarına el konulduğu. BOA. HR. SYS. 2878/44

1920/08/14- “Ermenistan'ın İmzası” başlıklı yazı. Vakit

1920/08/14- Paris'ten Ermenistan'ın Dersaadet temsilcisi Mösyö Tahtacıyan'a çekilen bir telgrafnamede; Barış Antlaşması'nın Ermenistan Cumhuriyeti namına, Paris Heyet-i Murahhasası Reisi Mösyö Aharonyan tarafından imzalandığının bildirildiği. Vakit

1920/08/15- “Rusya- Ermenistan” başlıklı yazı. Vakit

1920/08/23- Ermenilerin Kars-Gümrü yolu üzerinde bulunan Şahnalar ve Avnil köylerine mitralyözlerle saldırarak beş yüz Müslümanı öldürdükleri, kaçabilenlerin de tipide donarak öldükleri. BOA. HR. SYS. 2878/13

1920/09/02- “Azerbaycan-Ermeni Münasebetleri” başlıklı yazı. Vakit

1920/09/04- Ermenistan eski başvekili olan Hadisyan'ın, "Ermenilerin, Mösyö Wilson tarafından verilecek kararı sabırsızlıkla beklediklerini, karar belli olur olmaz, ona göre Ermenilere terkedilecek Türk arazisini hemen işgal edeceklerini, ayrıca Sovyetler'in, 3 Temmuz tarihinde akdedilen muahede ahkamınca, Ermenistan'ın istiklâlini tasdik ettiklerini" beyan etmesi. Vakit

1920/09/04- “Ermenistan” başlıklı yazı. Vakit

1920/09/11- “Hadisyanla Mülakat” başlıklı yazı. Vakit

1920/09/17- “Kilikya Ahvâli” başlıklı yazı. Vakit

1920/09/18- “İzmit'te Ermeni Muhacirleri” başlıklı yazı. Vakit

1920/09/18- Journal d'Orient gazetesinin, Ermeni Patrikhânesine gelen bir telgrafta, İzmit'e Bolu, Düzce, Adapazarı'ndan yeniden 7000 muhacir geldiğinden, kendilerine muavenet ihtimalinin mevcut olmadığını yazdığı. Vakit

1920/09/24- “Adana'da Vaziyet Ne Halde” başlıklı yazı. Vakit

1920/09/25- “Amerika ve Ermenistan” başlıklı yazı. Vakit

1920/09/28- Hazırlıklarını tamamlayan Kazım Karabekir Paşa'nın Doğuda Ermeniler üzerine taarruza geçmesi. TİHDC, c. 3, s. 145 vd.

1920/09/29- Verçinlor gazetesinin Tiflis'de çıkan Ermenice bir gazeteden naklen verdiği haber; "Gerek Erzurum ve gerek Ankara havalisinde müsademe yoktur. Kafkas cephesinde müsademat devam etmektedir. Herkesin Mustafa Kemal'a karşı itimadı kalmamıştır. Artık kimse onun projelerine inanmıyor, ahâli yeis içinde ve ümidsizliğe düçar olmuştur. Bununla beraber, Erzurum'da millîciler büyük tedârikatta bulunuyor. Ankara'dan Erzurum'a seri ateşli toplar celbolunmuş ve derhal Karaköy istihkamatına gönderilmiştir. Erzurum 15. Alay Kumandanı. Alay Kumandanı; Kazım Karabekir cepheye hareket ettiğinden yerine Miralay Kazım tayin edilmiştir". Vakit

1920/09/30- “Kilikya'da Vaziyet” ve “Ermeni Sosyalistlerinin Bir Hitabı” başlıklı yazı. Vakit

1920/10/03- Ermenistan Dışişleri Bakanı Ohancanyan'ın, Sovyet-Rusya Hükümeti'ne müracaat ederek Türklerin harekatının hemen durdurulmasını istemesi, ayrıca telsiz telgrafla bütün dünyaya Ermenilerin Türkler tarafından imha edildiğini duyurmaya başlaması. TİHDC, s. 176-177

1920/10/04- Erivan kaynaklı bir haberde Türk taarruzu ile ilgili ilk bilgilerin verildiği, Eylül'ün 30-31'inde Türklerin toplarla Gerözlübaşı dağından şimalen Ermeni mevzilerine ateş açtıkları fakat geri püskürtüldüklerinin belirtildiği. Vakit

1920/10/05- “Ermenistan'da Harekat-ı Askeriyye” başlıklı yazı. Vakit

1920/10/06- Cagadamard gazetesinin, Giresun Mutasarrıfı Osman Ağa'nın, Oltu'ya gitmek üzere 12 Eylül'de 600 süvari ile Trabzon'a vardığını, mahallî hükümetin çete efradına parlak bir kabul gösterdiğini, Osman Ağa ve maiyyetinin vapurla Kafkasya'ya gitmek istediklerini, fakat bunun da olmadığını ve kara yoluyla gitmeğe mecbur kaldıklarını yazdığı. Vakit

1920/10/06- “Ermenistan Hududunda Muharebeler” başlıklı yazı. Vakit

1920/10/06- Journal d'Orient gazetesinin Türk taarruzu ile ilgili verdiği haberde, Türklerin birden bire taarruza geçtiklerini, Türk ordusunun biri Batum, diğeri Kars yolu olmak üzere iki istikamet takip etmekte olduğunu, alınan son bilgilere göre Kemalcilerin Oltu'yu işgal ettiklerini yazdığı. Vakit

1920/10/06- Yerkir gazetesinin, Kafkas gazetelerine dayanarak, Oltu'nun Türkler tarafından işgal olunduğu haberini kamuoyuna duyurması. Vakit

1920/10/08- “Ermenistan'daki Muharebeler” ve “Trabzon Ahvâl-i Ticariyyesi” başlıklı yazılar. Vakit

1920/10/08- “Malta'daki Vatandaşlara İntizar Ederken” başlıklı yazı. Tevhid-i Efkar

1920/10/09- Ermenice gazetelerden Cagadamard'ın, Türk taarruzunun iki amacı gerçekleştirmek için yapıldığını ileri sürmesi ve bu amaçların, Brest-Litowsk Antlaşması'yla Türklere terkedilen Kars, Ardahan ve Batum'u geri almak ve Azerbaycan ile münasebet kurmak olduğunu ileri sürmesi. Vakit

1920/10/09- “Ermenistan'a Karşı Taarruzlar” ve “Harput Ermenileri” başlıklı yazılar. Vakit

1920/10/09- Yerkir gazetesinin taarruzlarla ilgili olarak verdiği haberde, Türk-Tatar ordularının beş istikametten Ermenistan'a doğru ilerlemeğe başladıklarını, Ermeni ordusunun kemal-i şecaatle mukavemet ettiğini, Ermeni topçularının Türklerin çeşitli taarruzlarını geriye püskürttüğünü, Ermenistan'ın her tarafında genel bir seferberlik ilan edildiğini beyan ettiği. Vakit

1920

1920/00/00- Ermenilerin memleketi bir bomba deposu haline getirdikleri, düşman devletlerle işbirliği yaparak katliam ve mezalim yaptıkları ve böylece mahallî halkın düşmanlığını kazandıkları, bundan dolayı bazı bölgelerdeki Ermenilerin başka yerlere yerleştirilmelerinin kararlaştırıldığı, bu esnada Ermenilerin genelinin yerlerinin değiştirildiği, bazı yerlerde tehcirin iyi uygulanamadığı, emirlere aykırı hareket edenlerin Dîvân-ı Harb'e verildikleri, tehcirden bütün milletin sorumlu tutulduğu, halbuki Ermenilerin bu vesile ile kendi işledikleri cinayetleri örtbas etmek ve kendilerini masum göstermek istedikleri ve bu propagandada başarılı oldukları, Ermenilerin propagandalarını yaptıkları gibi ihtilâlci sosyalist olmadıkları, bunların emperyalist bir politika takip ettikleri hususlarında hazırlanan rapor. BOA. HR. HU, Kr. 173/5

1920/01/01- Ermenilerin Haçin civarındaki köylerde Müslüman ahâliden bazılarını yollarda katledilip, kadınları kocalarının yanlarından zorla dağa kaldırdıkları. BOA. HR. SYS. 2543-6/22, 23

1920/01/02- Newyork Herald gazetesi'nin son nüshalarından birinde; "Türkiye'deki Ermenileri bugün yeni bir tehlike tehdit ediyor. Bu tehlike Amerika'da yaşayan Ermenilerden geliyor. Ermeniler tarafından icra edilen propagandalar Amerikan kamuoyu üzerinde pek fena bir tesir meydana getiriyor. Amerika'yı Kafkasya'da askeri bir serüvene sürüklemeye çalışanlara Newyork Herald muhalefet etmektedir. Şarkta vaziyete tamamen vakıf olan hiç bir Amerikalının Ermeni taleplerini onaylayıp buna yardım edemeyeceğinin belli olduğunu" yazması. İkdam; İÖ. TBKMM, s. 44

1920/01/02- “Türkiye'de Vekalet Hakkında New York Herald'ın Tefsiri” ve “Amerika ve Ermeniler” başlıklı yazılar. İkdam

1920/01/03- “Ermeniler ve Ermenistan Hakkında Amerikalılar Hakikata Nüfuz Etmeye Başladılar” başlıklı yazı. Tasvir-i Efkar

1920/01/03- “Adana Valisi Celal Bey ve Ermeniler” başlıklı yazı. İkdam

1920/01/04- “Türkiye Ermenileri ve Ermenistan” başlıklı yazı . İkdam

1920/01/04- Yerkir gazetesinin, "Ermenistan Ordusu ve İstanbul Ermenileri" başlıklı yazısında, Ermenistan ordusuna yardım etmek meselesiyle ilgili olarak, İstanbul Ermenilerini, bütün millî işlere yardım hususunda olduğu gibi Ermenistan Cumhuriyeti'ne karşı da lakaytlıkla suçlaması. İkdam

1920/01/08- “Ermeni Heyetleri Faaliyette” ve Bogos Nubar'ın İsim Günü” başlıklı yazılar. İkdam

1920/01/08- Ermenice gazetelerin, Paris'te bulunan Ermeni Heyet-i Murahhası Reisi Aharonyan'ın, İtalyan siyasi ricaliyle temaslarda bulunmak üzere Roma'ya, Belçika hükümet ricaliyle mülakatlarda bulunmak için iki kişiden oluşan bir heyetin de Paris'ten Brüksel'e gittiğini yazdıkları. İkdam

1920/01/09- “Bogos Nubar Paşa'nın isim günü şenlikleri” başlıklı yazı. Tasvir-i Efkar

1920/01/10- “Amerika ve İstanbul (Mandaterlik ve Amerika)” başlıklı yazı. İkdam

1920/01/10

 Daily Telegraph gazetesinin, 31 Aralık tarihli nüshasında Amerika ricalinin İstanbul ve mandaterlikle ilgili görüşlerine yer verdiği. İkdam

1920/01/10- Paris'te Ermeni Heyet-i Murahhasası propaganda komisyonu tarafından "Türkler ve Ermeniler" adıyla Fransızca bir kitap neşredildiği, bu kitabın Paris'te Türkler tarafından "Türkler ve Ermeni Mutâlebi" adıyla neşrolunan esere cevap olarak yayınlanmış olduğu. İkdam

1920/01/11- Ermeniler tarafından Maraş'ın Çukuroba mahallesindeki camîye bomba atma teşebbüsünde bulunulduğu, Fransız askerî kıyafeti giymiş üç kişinin ezan okuyan müezzine silahla ateş açtığı. BOA. HR. SYS. 2543- 9/15

1920/01/12- “Amerika'nın Mandadan Vaz Geçmesi” başlıklı yazı. İkdam

1920/01/12- “Ermenistan'da Amerika Vekaleti” başlıklı yazı. İkdam

1920/01/17- Ermenice gazetelerin, 15 Şubat'ta Paris'te bir Ermeni konferansı toplanacağını ve Türkiye'de oturan Ermenilerin temsilcilerinin süratle Paris'e gönderilmesinin telgrafla bildirildiğini yazdıkları. İkdam

1920/01/18- Çağadamard gazetesinin, Ermeniler için istiklalin en önemli şey olduğunu ve ondan sonra mandaterlik meselesinin geldiğini yazdıkları, Ermeni Patriği Zaven Efendi'nin, Ermeni milletinin isteklerini, içinde bulundukları vaziyeti, sulh konferansında anlatmak için Paris'e gideceği. İkdam

1920/01/19- “Amerika ve Ermenistan Meselesi” başlıklı yazı. İkdam

1920/01/19- “İngiltere, Fransa ve İtalya'nın Ermenistan'ın İstiklalini Tanımaları” başlıklı yazı. Vakit, İkdam

1920/01/21- Antep'te direnişi başlatan olayın, annesine sarkıntılık eden Fransız askerlerine karşı koymak isteyen 12 yaşında bir Türk çocuğunun süngülenerek öldürülmesi olduğu. TİHGC, s. 230 vd.

1920/01/22- Maraş havalisinde mülkî ve idarî kontrolü üstlenmiş olan Eyâlet-i Şarkîyye Kumandanı Fransız General Querette tarafından tayin edilen bir binbaşı ile bölge ulema ve eşrâfının yaptığı toplantıda, Müslüman köylere uygulanan mezâlimin daha da artacağının açık olduğu ve dökülecek kandan da Fransızların sorumlu olacağının Fransızlara ifade edildiği. BOA. HR. SYS. 2544- 1/4

1920/01/23- “Ermeni ve Rum Ayan İstifa Edeceklermiş” başlıklı yazı. Tasvir-i Efkar

1920/01/23- Fransızların Ermenilerle beraber, Maraş İslâmlarını kiliselerden top ve mitralyöz ateşine tuttukları, şehirde yangın çıktığı ve bir çok Müslümanın öldüğü. BOA. HR. SYS. 2544-4/7

1920/01/25- “Kafkas Ermeni Cumhuriyeti Tasdik Edildi” başlıklı yazı. Tasvir-i Efkar

1920/01/26- Paris Sulh Konferansı tarafından Azerbaycan ve Gürcistan hükümetlerinden sonra Ermenistan'ın da istiklalinin tasdik edildiği. Vakit; Tasvir-i Efkar

1920/01/26- Yerkir gazetesinin 18 Ocak tarihiyle Paris'ten gönderilen ve Ermeni murahhas heyetinin faaliyetlerini anlatan bir telgrafı yayınlaması. İkdam

1920/01/28- İstanbul'da toplanan son Osmanlı Mebuslar Meclisi'nin Misak-ı Millî'yi kabul etmesi. MKÖ. Er. So., s. 246

1920/01/29- Atatürk'ün Maraş'ta Fransız ve Ermenilerin yaptıkları katliamlar sebebiyle Müdafaa-i Hukuk şubelerine telgrafı: "...Her tarafta mitingler yapılarak hükümet-i merkezî ve yabancı temsilcilerine bu zulümlere bir son verilmesi için müracaat olunması. UK. KAG, s. 129

1920/01/30- “Ermenistan Vekalet-i İdaresi ve Flemenk”; “Ermeni Cumhuriyeti Hakkında Ermeni Patriği'nin Beyanatı” başlıklı yazı. İkdam

1920/01/12-13- Ayıntab civarında milis çetelerinin ilk büyük başarısını Araplar Köyü baskını ile gerçekleşmesi. 400 kişiden oluşan Fransız kuvvetlerinin tamamına yakınının imha edilmesi. Şahin Bey'in emrindeki 100 kişilik çetesiyle Antep-Kilis yolunu kontrol altına alması ve Fransızlara büyük kayıplar verdirmesi. TİHGC. s. 230, 240

1920/02/00- “Ermenilerin Kilikya'da İctimaı” başlıklı yazı. İkdam

1920/02/00- Islahiye tarafından gelen ve iki topları da bulunan 500 kişilik bir Fransız birliğinin, Maraş'a 1.5 saat mesafede millî kuvvetler tarafından durdurulması, 300 kişilik bir Fransız birliğinin, bir dağ bataryası ile şehre yaklaşarak bombardımana tutması. ST. MMK, c. 3, s. 203

1920/02/01- Ayıntab civarındaki Büyükarablar köyüne giren içlerinde Ermenilerin de bulunduğu yüz elli kişilik bir Fransız müfrezesinin evlerin kapısını kırarak mal ve ırza tasallut etmeleri üzerine köylülerin civar köylere ve dağlara kaçtıkları, sabahleyin evlerine dönmekteler iken köylülere makinalı tüfekle yaylım ateşi açılması. BOA. BEO. Siyasi, 345945

1920/02/01- Maraş'ta savaşın şiddetlenmesi, Fransızlar tarafından Maraş çarşısının yakılması. ST. MMK, c.3, s. 203

1920/02/02- “Ermeni Patrikhanesi'nin Ermenistan'a İstikraz İçin Bir Muhtıra Vermesi. İkdam

1920/02/03- “Amerika Ermenistan'a Para Veriyor” başlıklı yazı. İkdam

1920/02/03- Ermeni Patrikhanesi'nin 4 sayfadan ibaret olan takrîri hükümete sunması, Ermeni Patrikhânesi'nin, önceki hükümet zamanında zabtedilen Ermeni mallarının iadesini ve kayıp olduğu iddia olunan bir kısmının da tazminatını Osmanlı Hükümeti'nden talep etmesi. İkdam

1920/02/03- Ermeni Patrikhanesi'nin tezkiresinin Sadaret'ten Adliye ve Mezâhip Nezâreti'ne havale edilmesi, oradan da Maliye Nezâreti'ne gönderilmesi, İstenilen paranın 200.000 İngiliz lirasından fazla olduğu. İkdam

1920/02/04- “Ermeni Hayali” ve “Ermeni Patrikhânesi Zarar Ziyan Talebinde” başlıklı yazılar. İkdam

1920/02/05- Daily Telegraph gazetesinin Ermenistan'ın bağımsızlığının tasdiki üzerine yaptığı değerlendirme; "İtilaf Devletleri Meclis-i Alisi ile Büyük Britanya Hükümeti, başkenti Erivan olmak üzere Ermenistan Cumhuriyeti'nin istiklalini tasdik etmişlerdi. Bu yeni cumhuriyet küçük Ermeni milletinin yurdu olup, Türkiye'deki Ermenistan ile alakadar değildir. Bununla beraber Erivan Cumhuriyeti'nin tasdiki Türkiye Muahedesi'nin müzakeresi esnasında bu konuyla ilgili kabul edilecek kararları ihlal edecek mahiyette değildir. Yeni Ermenistan Cumhuriyeti, Türkiye dahilindeki Ermenistan'a nisbetle tamamen müstakil bir devlet olacaktır". İkdam

1920/02/05- Ermeni Patrikhanesi'nin vermiş olduğu takrîrle ilgili olarak Adliye Nezâreti Mezahib Müdürü Baha Bey'in, Patrikhâne'nin müracaatının kendi dairelerini ilgilendirmediğini belirterek, takrîrin bir tezkire ile doğrudan doğruya Bâb-ı Âlî'ye havale olunduğunu belirtmesi ve talep olunan tazminatın verilip verilmeyeceği hususunda ise kararı ilgili dairelerin verebileceğini beyan etmesi. İkdam

1920/02/05- Reuter ajansının, Morning Post gazetesine, Ermeni Patrikhânesi'nin İtilaf Devletleri Meclis-i Alisi'ne verdiği muhtırayla ilgili bilgiler verdiği. İkdam

1920/02/06- “Papa ve Ermeni Meselesi” başlıklı yazı. İkdam

1920/02/07- Paris'de toplanacak olan Ermeni Millî Kongresi'nin ertelenmesi, bundan dolayı Türkiye Ermenileri adına kongrede hazır bulunmak üzere Paris'e gidecek heyetinin seyahatinin de ertelendiği. İkdam

1920/02/08- Ermeni patriğinin, Osmanlı Hükümeti'nin, tazminat talebiyle ilgili müracaata red cevabı vereceğini zannetmediğini, çünkü kendilerinin ancak emanetlerini ve bunların bedelini istediklerini, dolayısıyla taleblerinin asla şayan-ı itiraz olmadığını belirtmesi ve hükümetin bir emaneti ahzettikten sonra, kanunen o emanetin iadesinden imtina edemeyeceğini savunduğu. İkdam

1920/02/08- “Ermenistan kabinesi” başlıklı yazı. İkdam

1920/02/08- Maraş'ta bombardımanın devam etmesi, sayıca ve silahça çok zayıf durumda bulunan Maraşlıların da dayanma güçlerinin son noktasına geldikleri. ST. MMK, c. 3, s. 203

1920/02/09- “Ermeni Patrikhânesinin Takrîri” başlıklı yazı. Tasvir-i Efkar

1920/02/09- Urfa'yı işgalci güçlerin elinden kurtarmak isteyen millî kuvvetlerin, şehre taarruz etmeleri. BES, s. 418, 419

1920/02/11- Emlâk, arazi ve ailesini geride bırakarak savaşa giden erkek Müslümanların yokluğunu fırsat bilerek, Rusya'dan silahlı olarak dönen Ermeni ve Rum çetelerinin Ünye'nin Kiraztepe, Üçpınar, Köklük, Havzıkara ve Ballık köylerine girerek yaşlı, kadın, çoluk çocuk ayırdetmeksizin ahâliyi tereddütsüzce katlettikleri. BOA. HR. SYS. 2602- 1/159- 162

1920/02/11- “Ermeni Patrikhânesinin Takrîri Sureti” başlıklı yazı. Tasvir-i Efkar

1920/02/12- Londra Konferansı'nın toplanması. Oturumların 10 Nisan'a kadar sürdüğü. Konferansta Türkiye sorunu gündeme geldiğinde ilk olarak İstanbul ve Boğazlar sorununun ele alındığı, Padişah'ın İstanbul'da kalmasına ve Boğazların uluslararası denetimde bulundurulmasına karar verildiği. İÖ. TBKMM, s. 81

1920/02/13- “Ermeni Patriği Zaven Efendi Paris'e Gidiyor” başlıklı yazı. İkdam

1920/02/14- Atatürk'ün Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti şubelerine Kafkas bölgesindeki Ermeni ve Gürcü faaliyetleri hakkında bilgi veren telgrafı. UK. KAG, s. 132

1920/02/14

 Ermeni Patriği Zaven Efendi'nin İtilaf devletleri nezdinde propa-ganda faaliyetlerinde bulunmak üzere İstanbul'dan ayrılması. Zaven Efendi'nin yola çıkmadan önce yaptığı açıklamada: "Milletin elem verici durumu malumdur. Dünyanın geleceğini ellerinde bulunduran zevata bunu anlatmak için Paris'e gidiyorum. Londra'ya da gitmem pek muhtemeldir" dediği. Ermeni Katolik ve Protestanlarından da birer temsilcinin Paris'te Patrik Efendi'ye katılacakları. İkdam

1920/02/14- İngiltere Ermeni Komitesi temsilcilerinin Mösyö Lloyd George'a verdikleri bir muhtırada, Türk Ermenistanı'nın, Osmanlı Hükümeti'nden ayrılmasını talep ettikleri, Amerika'nın bu arazi üzerinde bir vekalet kabulünü reddetmesi halinde, Osmanlı memleketinin Doğu vilâyetlerinin Erivan Cumhuriyeti'ne bağlanması gerektiğini belirttikleri, muhtırada bundan başka Ermenistan'a Karadeniz'e yeterli bir çıkış noktası verilmesinin de istendiği. İkdam

1920/02/15- Atatürk'ün güney bölgesinde yeni bir düşman taarruzuna karşı alınacak önlemler hakkında ilgili komutanlara yazısı; "... Gelecekte siyasi vaziyet ne olursa olsun Fransızlarla Ermenilerin Maraş civarındaki mağlubiyetlerini tamire çalışacakları şüphesizdir". UK. KAG, s. 132

1920/02/15- Maraş zaferinden dolayı Heyet-i Temsiliyye adına Mustafa Kemal Paşa'nın, 3. Kolordu Komutanını. Kolordu Komutanını; tebrik etmesi, Fransız ve Ermenilerin bu yenilginin acısını almak üzere harekete geçeceklerini bildirmesi. ST. MMK, c.3, s. 203

1920/02/15- Urfa'da Ermeni ve Süryanilerden oluşan 1200 kişinin kendilerine iyi davranılması üzerine Fransızlar'a katıldıkları, bunların Fransızlar tarafından silahlandırıldıkları, kendilerine tarafsız kalmaları için gereken öğüt verilmişse de bu öğütleri dinlemeyerek Fransızların Türklerle yaptıkları savaşlara katıldıkları. BES, s. 418, 419

1920/02/18- Konya'dan Adana'ya sevkedilmekte olan kırk kadar esir Türk askerinin Pozantı-Gülek arasındaki bölgede Ermeniler tarafından tertib edilen baskın sonucu katledildiği. BOA. HR. SYS. 2556- 1/171

1920/02/20- “Binbaşı Arnold ile Bir Hasbihal” başlıklı yazı. Tasvir-i Efkar

1920/02/21- Le Temps'ın, Londra'da başvekiller arasında vukubulan toplantıda, herşeyden evvel Şark Meselesi’nin görüşüleceğini, bundan sonra barış kongresinin resmî surette Paris'te toplanacağını ve Türk temsilcilerinin davet olunarak antlaşmanın kati şeklinin tanzim edileceğini, üç günlük kısa bir müddet içinde Londra'da Şark Meselesi'nin genel hatlarının tetkik olunacağını yazdığı. Vakit

1920/02/21- Teslim olmalarını sağlamak için Keçiyurdu ve yakınındaki bir köye gelen iki Ermeni subayının, teslim teklifini reddeden köylülerce öldürülmeleri üzerine, bu köylerin tamamen yakılıp yıkıldığı ve kaçmaya çalışan yüz kadar kadın ve çocuğun makinalı tüfeklerle tarandıkları. BOA. HR.SYS. 2876/16

1920/02/22- “İzmir, Ermenistan ve Düyûn-u Umûmîye” başlıklı yazı. İkdam

1920/02/25- Çağadamard gazetesinin, Londra Konferansı'nda Ermenistan hududunu tayin için oluşturulan komisyon üyeliklerinde, iki İngiliz, iki Fransız, iki İtalyan ve iki Japon'un bulunduğunu yazdığı. İkdam

1920/02/25- “Ermenistan Tahdid-i Hudud Komisyonu” başlıklı yazı. İkdam

1920/02/25- Hıristiyan Osmanlı tebasının tehcirinden doğan mesuliyet meselesinin milletlerarası bir nitelik arz ettiği, bu olaylara karışmış ve halen müttefik devletler nezdinde tutuklu bulunan şahıslara yapılacak muamele hakkında Sulh Konferansı’nca bir karar alınmadan vaki olan talebi kabule imkân olmadığı yolunda İngiliz Fevkalade Komiserliği'nden Hariciye Nezâreti'ne gelen takrîr. BOA. HR. MÜ, 8/342

1920/02/25- Piskopos Kendifyan'ın Ermeni patriğine gönderdiği mektubunun Hakimiyyet-i Milliyye gazetesinde neşri üzerine, patrik tarafından tekzip edilen mektubunun fotoğrafının gelmesi gecikeceğinden, durumun Osmanlı matbuatıyla açıklığa kavuşturulması. BOA. HR. MÜ, Kr. 57/4

1920/02/29- “Bogos Nubar'ın Israrı” başlıklı yazı. Tasvir-i Efkar

1920/02/29- İngilizlerin Batum'u işgal ettikleri esnada sınıra yığdıkları Gürcü kuvvetlerini sınırdan çekmekle beraber bir süre daha Batum'da kalmaya karar verdikleri; Ermenilerin Çıldır ve havâlisi ile Zengizor mıntıkasında Müslümanlara karşı başlattıkları katliâmın devam etmesinden dolayı Azerbaycan hükümeti ile Ermenistan arasındaki münasebetin gerginleştiği. BOA. HR. SYS. 2635- 3/31

1920/02/29- “Venizelos ve Ermeniler” başlıklı yazı. İkdam

1920/02/11-12- Fransızların, daha fazla dayanamayarak Islahiyye'ye doğru kaçmaları. Maraş'ta ölen ve yaralanan düşmanın sayısının oldukça fazla olduğu, Maraş'ta uğradıkları yenilginin Fransızları derinden etkilediği ve morallerini bozduğu. ST. MMK, c. 3, s. 203

1920/03/00- “Vilâyât-ı Şarkıyye Mebuslarının Bir Beyanatı” ve “Kürtler ve Ermeniler” başlıklı yazı. İkdam

1920/03/01- Atatürk'ün, İstanbul'da bulunan İtilaf Devletleri temsilcilerine ve Amerika Yüksek Komiseri Amiral Bristol'e Anadolu'da Ermenilerin öldürüldüğüne dair gerçek dışı haberleri yalanlayan yazısı: "...Bu uydurma Ermeni kırımı meselesi ve tüm dünyayı aldatmak için yaratılan bu kin ve hırs ürünü propagandaların niteliği hakkında uygarlık ve insanlık dünyasının bir kere daha aydınlatılması ve bu suretle haksızlığa uğramış Türk ulusunun iğrenç ve alçakça bir suçlamadan arındırılması için İtilaf Devletleri ile Amerika hükümetinin adaletseverlik duygularına müracaat ediyoruz. UK. KAG, s. 134-135

1920/03/01- “Ermenistan ve İtalya” başlıklı yazı. İkdam

1920/03/03- “Ermenilerin Millî Matemi” başlıklı yazı. İkdam

1920/03/03- Kozan'da Ermenilerce götürülen ulemâ ve eşrâfın akibetlerinin bilinemediği, Müslümanların sokaklarda boğazlarının kesilerek öldürüldüğü ve birçok Müslüman kadına da tecâvüz edildiği. BOA. HR. SYS. 2565-2/25, 26

1920/03/06- “Müşir İzzet Paşa'nın Beyanatı”; “Ermeni Meselesi ve Türkiye Hududları”; “Ermeni Meselesinin Konferansta Tedkiki” başlıklı yazılar. İkdam

1920/03/07- Anadolu'daki yeni Ermeni soykırımı iddialarının yalan ve uydurma olduğuna dair İstanbul'daki İtilaf Devletleri temsilcilerine ve Amiral

Bristol'e çekilen resmi telgraf. ATBD, sayı: 85, b. 2045

1920/03/07- Atatürk'ün, İstanbul'daki İtilaf Devletleri temsilcileri ve Amerika Yüksek Komiseri Amiral Bristol'e, Kilikya ve dolaylarında Ermenilerin katledildiklerine dair çıkarılan söylentileri yalanlayan telgrafı. UK. KAG, s. 136-137

1920/03/07- Haçin, Feke ve Adana yörelerindeki Ermeni mezalimi ve halkta doğurduğu heyecanın büyük boyutlara vardığına dair 3. Kolordu Komutanlığı. Kolordu Komutanlı¤ı;'nın telgrafı. ATBD, sayı: 85, b. 2046

1920/03/07- “Türkler-Ermeniler Arasındaki Münasebeta Dair Bazı Tedkikat” başlıklı yazı. Tasvir-i Efkar

1920/03/07- Reuter Ajansı'nın, Ermeni murahhas heyetinin, hudutları tayin edecek komisyona taleplerini dermiyan ettiğini bildirmesi. İkdam

1920/03/07- Trabzon Ermeni Katolik Metropolitinin, Ermeni Katolik murahhası sıfatıyla Londra'ya gitmek üzere Paris'e vardığı. İkdam

1920/03/08- “Rum ve Ermeni Mesailini Tedkik Edecek Konferansın Çalışmaları” başlıklı yazı. İkdam

1920/03/09- Atatürk'ün, 3., 12., 13. ve 20. Kolordu Komutanlıklarına., 12., 13. ve 20. Kolordu Komutanlıklarına; telgrafı: "Kilikya bölgesinde beliren Ermeni zulümlerinin bir an evvel bastırılması lazımdır. Yalnız şu aralık her türlü İslâm harekatını Ermeni kırımı şeklinde göstermek istenildiği anlaşıldığından harekatın herhalde bu gibi yanlış söylenti ve suçlamalara yer bırakmayacak şekilde idaresi". UK. KAG, s. 137

1920/03/09- Kendilerine tâbi olma isteklerini reddeden Zaruşad ve buraya bağlı Güğercin, Mamaş ve İncilipınar köylerine Ermenilerce top ve makineli tüfeklerle saldırıldığı, mukavemet edilmesine rağmen halktan dört yüz elli kişinin katledildiği. BOA. HR. SYS. 2878/19

1920/03/11- Ermeni çetelerinin Ağbaba, Zaruşad, Şüregel ve Çıldır kazalarına hücum ederek Müslümanlara yapmadıkları zulüm ve işkence bırakmadıkları. BOA. HR. SYS. 2878/18 21

1920/03/11- “Rum ve Ermeni Muhacirleri İçin” başlıklı yazı. İkdam

1920/03/13- “Kürt ve Ermeni İtilafı” başlıklı yazı. İkdam

1920/03/14- “Ermeni Patrikhânesinde Türk-Ermeni İtilafı Hakkında Müzakerat” başlıklı yazı. Vakit

1920/03/15- “İtalya, Türkiye ve Ermenistan”; “Türk ve Ermeni İtilafı Teşebbüsü”; “İngiliz Hariciye Nazırının Bize Dair Nutku” ve “Ermenistan'ın Esası” başlıklı yazılar. İkdam

1920/03/15- “Türk-Ermeni İtilafı” başlıklı yazı. Tasvir-i Efkar

1920/03/16- “Boğazların İdaresi ve Ekalliyetlerin Himayesi” başlıklı yazı. İkdam

1920/03/16- “Ekalliyetler Hakkında Müzakerat” başlıklı yazı. Vakit

1920/03/16- Ermenilerin Zaruşad kazasına ani baskınlar yaparak, Müslüman halka ağır kayıplar verdirip, kadın ve çocuklar da dahil olmak üzere yaklaşık iki bin kişiyi katlettikleri. BOA. HR. SYS. 2878/22

1920/03/16- “Ermenilerle Uyuşmak Rivayetleri, Türk-Ermeni İtilafı” başlıklı yazı. Tasvir-i Efkar

1920/03/17- Amerika'nın Berlin eski sefiri Mister Gerard'ın, Ermenistan meselesi ile ilgili olarak Mister Balfour'a gönderdiği telgrafta; İtilaf devletlerinin Ermenistan'ı tahliyeye karar vermelerinden dolayı teessüf ederek, İngiltere'nin Amerika kamuoyunu nazar-ı dikkate alarak Ermenistan meselesi ile alakadar olmasını temenni ettiği. İkdam, Vakit

1920/03/17- Balfour’un, Amerika'nın Berlin eski sefiri Mister Gerard'a verdiği cevapta, İngiltere'nin Ermenistan'da sırf insani gayelerden ileri gelen bir amacı olduğunu, İngiltere'nin, ABD'nin Ermenistan'da bir manda kurması taraftarı olduğunu, ayrıca Ermenistan'ın kendi kendini yönetmesine de karşı olduğunu bildirmesi. İkdam, Vakit

1920/03/20- “Ermeni Patrik Vekili Ne Diyor” başlıklı yazı. Tasvir-i Efkar

1920/03/21- Ermenice gazetelerin, İstanbul'un işgalinin Mustafa Kemal Paşa taraftarları üzerinde fevkalade bir tesir bıraktığını ve işgali Mustafa Kemal Paşa'nın bir beyannâme ile duyurduğunu, yakın yerlerde, mesela Adapazarı vesair yerlerde Türklerle Ermenilerin birbirleriyle hoş geçinmeye başladıklarını, Hırıstiyanlara karşı kötü muamelede bulunulmaması hususunda duvarlara beyannameler yapıştırıldığı, anasır-ı gayr-ı müslimenin dûçar olduğu korku ve heyecanın da giderilmiş olduğunu yazdıkları. İkdam

1920/03/22- Atatürk'ün, yabancı devlet temsilciliklerine Ermenilerin Doğu bölgesinde halka yaptıkları zulüm ve işkenceleri protesto eden telgrafı: "... Bu hareketleri şiddetle protesto ettiğimizin ve bu tecavüzlerin önü alınmazsa cihanın pek büyük facialar doğmasına tanık olacağının bağlı olduğunuz hükümetlere süratle ulaştırılmasını rica ederiz". UK. KAG, s. 134-139

1920/03/22- Ermeni tecavüzlerinin arttığı, Şüregel, Akbaba, Zaruşad ve Çıldır mıntıkasındaki yirmi sekiz İslâm köyünün tahrip, iki bini aşkın nüfusun katl ve bir çok eşyayla hayvanın da gasbedildiği. BOA. HR. SYS. 2878/24

1920/03/22- Zaruşad'da ahâlinin silahlarını toplamak vesilesiyle taarruz eden Ermeni kuvvetlerinin Mamaş, Ağzıaçık, Bendivan, Çatak ve Çamah köyleri ahâlisine işkence yaptıkları ve esir olarak Kars'a gönderdikleri ve bunların akibetlerinin meçhul olduğu. BOA. HR. SYS. 2878/20

1920/03/28- Atatürk'ün, yabancı millet temsilciliklerine doğu vilâyetlerindeki Ermeni zulümlerini protesto eden telgrafı. UK. KAG, s. 140

1920/03/29- “Ermenistan Hudutları Tayin Edildi” başlıklı yazı. Vakit

Sonraki Sayfa ->